Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Mỗi năm, ung thư cổ tử cung cướp đi sinh mạng của hàng nghìn phụ nữ Việt Nam – phần lớn trong số đó liên quan đến virus HPV, loại virus lây truyền qua đường tình dục phổ biến bậc nhất hiện nay. Tiêm vắc xin HPV được xem là biện pháp phòng ngừa hiệu quả, nhưng vẫn còn nhiều người phân vân: có nên tiêm HPV không khi con còn bé, hoặc người đã trưởng thành, đã từng quan hệ, hoặc lo ngại tác dụng phụ? Để trả lời câu hỏi này một cách đầy đủ, cùng Nutrihome tìm hiểu cơ chế phòng bệnh, đối tượng phù hợp và lợi ích lâu dài mà vắc xin mang lại.
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ Lê Thị Minh Nguyệt – Quản lý Y khoa vùng 3 miền Trung – Tây Nguyên, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC
HPV là nhóm virus DNA hơn 200 chủng, chủ yếu lây qua đường tình dục, trong đó các chủng nguy cơ thấp như HPV 6, 11 gây sùi mào gà, còn các chủng nguy cơ cao như HPV 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 là nguyên nhân chính của ung thư cổ tử cung và nhiều ung thư khác.
Tiêm HPV là biện pháp hiệu quả để phòng ngừa ung thư cổ tử cung và các bệnh do virus HPV gây ra, bao gồm mụn cóc sinh dục và một số ung thư khác. Vắc xin an toàn, được khuyến cáo tiêm cho cả nữ và nam, đặc biệt hiệu quả nếu tiêm trước khi quan hệ tình dục lần đầu.
Rất cần thiết tiêm vắc xin HPV cho trẻ em từ 9 tuổi và người lớn đến 45 tuổi. Các nhà khoa học và chuyên gia y tế trên toàn thế giới khẳng định rằng tiêm phòng HPV là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc ung thư.
Vắc xin ngừa HPV hiện nay không chỉ nhắm đến chủng HPV 16 và 18, là hai chủng gây ra khoảng 70% các ca ung thư cổ tử cung, mà còn phòng ngừa các chủng nguy hiểm khác như 6 và 11, nguyên nhân chủ yếu gây mụn cóc sinh dục (sùi mào gà) ở cả hai giới cùng các tuýp HPV nguy cơ cao gây ung thư khác. Việc tiêm vắc xin HPV giúp tạo ra hệ miễn dịch chống lại virus, ngăn chặn quá trình nhiễm khuẩn từ giai đoạn đầu, giúp giảm đáng kể nguy cơ tiến triển thành ung thư.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các tổ chức y tế lớn, bao gồm CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ), khuyến cáo rằng trẻ em từ 9 đến 14 tuổi, đặc biệt là trước khi có quan hệ tình dục lần đầu tiên là thời điểm lý tưởng nhất để tiêm vắc xin HPV. Tuy nhiên, người trưởng thành, ngay cả khi đã quan hệ tình dục, vẫn có thể hưởng lợi từ vắc xin, vì nó giúp bảo vệ khỏi những chủng HPV chưa bị lây nhiễm và giảm thiểu nguy cơ tái nhiễm chủng HPV đã mắc trước đây.
WHO cho biết HPV rất phổ biến, thường không triệu chứng, dễ lây lan và gây gánh nặng y tế lớn, đặc biệt tại Việt Nam. Vì vậy, tiêm vắc xin HPV có vai trò then chốt trong phòng ngừa, giúp cơ thể tạo kháng thể mạnh, an toàn và đạt hiệu quả gần như tuyệt đối nếu tiêm trước khi phơi nhiễm.
Lợi ích lớn nhất và rõ ràng nhất của việc tiêm phòng HPV chính là khả năng giảm nguy cơ mắc các bệnh do virus này gây ra. Ngoài ung thư cổ tử cung, HPV còn liên quan chặt chẽ đến các loại ung thư khác như ung thư âm hộ, âm đạo, hậu môn, dương vật và thậm chí cả ung thư vòm họng.
Đối với nam giới, mặc dù nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung không áp dụng, nhưng vắc xin HPV vẫn rất cần thiết vì nó giúp ngăn ngừa các loại bệnh như ung thư dương vật, ung thư hậu môn hoặc các vấn đề liên quan đến mụn cóc sinh dục, đây là một tình trạng phổ biến gây cản trở chất lượng cuộc sống.
Vắc xin HPV, đặc biệt là Gardasil 9, bảo vệ chống lại 9 chủng virus nguy hiểm, chiếm khoảng 90% nguyên nhân gây ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn và sùi mào gà. Theo CDC, tỷ lệ nhiễm các chủng HPV 6, 11, 16, 18 giảm 88% ở nữ giới 14 – 19 tuổi và 81% ở nhóm 20 – 24 tuổi tại Hoa Kỳ sau 12 năm kể từ khi chương trình tiêm chủng được triển khai. Hiệu quả này đặc biệt cao khi tiêm trước khi có bất kỳ tiếp xúc nào với virus, giúp ngăn chặn sự lây nhiễm từ giai đoạn đầu.
Vắc xin HPV cho thấy hiệu quả rõ rệt trong phòng ngừa ung thư cổ tử cung, có khả năng ngăn chặn hơn 90% trường hợp liên quan đến HPV. Thực tế ghi nhận, so với giai đoạn 2008-2009, tỷ lệ tổn thương tiền ung thư cổ tử cung được tầm soát trong giai đoạn 2014-2015 đã giảm mạnh, giảm đến 50% ở nhóm 18-20 tuổi và 36% ở nhóm 21-24 tuổi. Đồng thời, các tổn thương cổ tử cung do những chủng HPV nằm trong phổ bảo vệ của vắc xin cũng giảm khoảng 40% ở phụ nữ đã tiêm, qua đó khẳng định vai trò then chốt của vắc xin trong bảo vệ sức khỏe sinh sản.
Vắc xin HPV có bảo vệ gần 100% khỏi các chủng nguy cơ cao gây ung thư cổ tử cung, sùi mào gà…
Nhiều người thường lầm tưởng rằng việc tiêm phòng chỉ dành riêng cho nữ giới để ngăn ngừa ung thư cổ tử cung, nhưng thực tế phạm vi bảo vệ của loại vắc xin này rộng hơn rất nhiều. Hiểu rõ vắc xin HPV phòng bệnh gì sẽ giúp cả nam giới và nữ giới nhận thức được tầm quan trọng của việc ngăn chặn các loại mụn cóc sinh dục và ung thư hậu môn. Đây là giải pháp y tế dự phòng thiết yếu để bảo vệ sức khỏe sinh sản một cách toàn diện nhất.
Phân tích dữ liệu yêu cầu bảo hiểm y tế tại Hoa Kỳ cho thấy vắc xin HPV giúp làm giảm rõ rệt tỷ lệ sùi mào gà sinh dục theo thời gian. Từ năm 2006 đến 2014, khi tiêm chủng HPV được khuyến nghị cho nữ giới, tỷ lệ mắc bệnh giảm 61% ở nhóm 15-19 tuổi và 44% ở nhóm 20-24 tuổi. Ở nam giới cùng độ tuổi, xu hướng giảm xuất hiện từ năm 2009, chủ yếu nhờ miễn dịch cộng đồng trước khi tiêm chủng định kỳ cho nam được áp dụng năm 2011, qua đó khẳng định lợi ích bảo vệ rộng rãi của vắc xin HPV đối với cá nhân và cộng đồng.
Vắc xin HPV cung cấp khả năng miễn dịch kéo dài. Hệ miễn dịch được kích thích bởi vắc xin tạo ra trí nhớ miễn dịch lâu dài, giúp cơ thể sẵn sàng phản ứng nếu gặp phải virus trong tương lai. Điều này cho thấy giá trị lâu dài của việc đầu tư vào tiêm phòng.
Nhờ đó, việc tiêm vắc xin HPV không chỉ giảm nguy cơ bệnh tật ngay trong giai đoạn đầu đời mà còn bảo vệ sức khỏe lâu dài, đặc biệt đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất với những biến chứng nghiêm trọng do HPV gây ra.
Khi một tỷ lệ lớn dân số được tiêm phòng, tỷ lệ lây nhiễm HPV trong cộng đồng sẽ giảm đáng kể. Hiện tượng này được gọi là miễn dịch cộng đồng (herd immunity). Miễn dịch cộng đồng bảo vệ cả những cá nhân không thể tiêm phòng (ví dụ: do lý do y tế) hoặc những người chưa được tiêm phòng. Việc giảm lây nhiễm HPV trong cộng đồng sẽ dẫn đến giảm tỷ lệ mắc các bệnh liên quan đến HPV, bao gồm ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư vòm họng và sùi mào gà sinh dục.
Theo thống kê của WHO và CDC, gánh nặng chi phí y tế do các bệnh liên quan đến HPV gây ra là rất lớn, bao gồm chi phí tầm soát, chẩn đoán, điều trị các tổn thương tiền ung thư, phẫu thuật, xạ trị, hóa trị cho các bệnh ung thư. Chi phí tiêm ngừa vắc xin HPV, mặc dù có thể cao ban đầu, nhưng được coi là một khoản đầu tư hiệu quả hơn nhiều so với chi phí điều trị các bệnh lý phức tạp do HPV gây ra trong tương lai.
Ngoài ra, triển khai và thúc đẩy tiêm phòng HPV cũng là giải pháp góp phần đạt được các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực sức khỏe và bình đẳng giới.
Việc điều trị các bệnh liên quan đến HPV, đặc biệt là ung thư cổ tử cung, thường rất tốn kém và phức tạp. Từ chi phí phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, cho đến việc đối mặt với các tác dụng phụ lâu dài của điều trị bệnh, gánh nặng kinh tế đối với bệnh nhân và gia đình là không hề nhỏ. Đồng thời, tinh thần của những người mắc bệnh cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, gây ra căng thẳng tâm lý, lo âu và trầm cảm.
Trong khi đó, chi phí cho việc tiêm phòng HPV, dù ban đầu có thể được coi là cao đối với nhiều người, nhưng xét trên khía cạnh dài hạn, đây lại là khoản đầu tư đáng giá. Vắc xin giúp tiết kiệm hàng triệu đô la Mỹ mỗi năm nhờ ngăn ngừa các chi phí y tế liên quan đến việc điều trị bệnh ung thư và các vấn đề khác do HPV gây ra. Đồng thời, nó cũng giảm thời gian, công sức và những tổn thất tinh thần mà bệnh nhân phải gánh chịu.
Theo Bộ Y tế, vắc xin HPV được khuyến nghị cho cả nam và nữ từ 9 – 45 tuổi. Trong đó:
Độ tuổi lý tưởng để tiêm vắc xin HPV là từ 9 – 14 tuổi, được xem là “thời điểm vàng” để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng, khi tiêm ở độ tuổi này, thường trước khi trẻ bắt đầu hoạt động tình dục, cơ thể sản sinh kháng thể ở mức cao và duy trì ổn định theo thời gian. Đặc biệt, trẻ từ 9 – 14 tuổi chỉ cần 2 liều vắc xin, giúp tiết kiệm chi phí và đạt hiệu quả miễn dịch cao hơn so với 3 liều ở độ tuổi lớn hơn.
Tiêm vắc xin ở độ tuổi từ 9 – 14 tuổi để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu.
Các phân tích tổng hợp từ các nghiên cứu giai đoạn 2007 – 2022 cho thấy vắc xin HPV đạt hiệu quả phòng bệnh lên đến 93% ở nhóm 9 – 14 tuổi và 90% ở nhóm 15 – 18 tuổi. Ngoài ra, tỷ lệ nhiễm các chủng HPV 6, 11, 16, 18 ở phụ nữ Úc từ 18 – 24 tuổi cung giảm đáng kể: 86% ở nhóm tiêm đủ 3 liều vắc xin HPV và 76% ở nhóm tiêm ít nhất 1 liều, so với những người không tiêm.
Tương tự, tại Hoa Kỳ, dữ liệu từ các mẫu đại diện quốc gia cho thấy tỷ lệ nhiễm các chủng này giảm 89% ở phụ nữ 14 – 24 tuổi có hoạt động tình dục, đã tiêm ít nhất 1 liều vắc xin HPV, so với nhóm không tiêm trong giai đoạn vắc xin được sử dụng rộng rãi. Những con số này khẳng định hiệu quả vượt trội của vắc xin HPV trong việc giảm nguy cơ nhiễm virus và các bệnh liên quan.
Quyết định tiêm phòng HPV càng sớm càng tốt giúp cơ thể sản sinh kháng thể mạnh mẽ nhất trước khi có các hoạt động tiếp xúc rủi ro. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ tối ưu chỉ đạt được khi bạn tuân thủ đúng lịch tiêm HPV theo khuyến cáo của Bộ Y tế và nhà sản xuất. Việc thực hiện đúng khoảng cách giữa các mũi tiêm sẽ đảm bảo vắc xin phát huy tối đa khả năng phòng ngừa ung thư cổ tử cung và các bệnh liên quan.
Theo khuyến cáo hiện tại của Bộ Y tế Việt Nam, vắc xin HPV, đặc biệt là Gardasil 9, được phê duyệt cho cả nam và nữ từ 9 – 45 tuổi. Do đó, những người trên 26 tuổi vẫn có thể hưởng lợi từ việc tiêm vắc xin, giúp bảo vệ trước các bệnh như ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư vòm họng, ung thư dương vật, ung thư âm đạo, và sùi mào gà.
Ở độ tuổi từ 27 trở lên, vắc xin vẫn hiệu quả trong việc ngăn ngừa nhiễm mới hoặc tái nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao. Đối với nam giới, vắc xin không chỉ giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn hạn chế lây truyền HPV cho bạn tình, đặc biệt khi hiện nay chưa có phương pháp tầm soát ung thư hoặc HPV hiệu quả cho nhóm này. Vì vậy, việc tiêm vắc xin ở độ tuổi muộn hơn vẫn là một lựa chọn có giá trị để bảo vệ sức khỏe.
Khuyến nghị về độ tuổi tiêm vắc xin HPV được đưa ra dựa trên các bằng chứng khoa học về hiệu quả miễn dịch và khả năng phơi nhiễm với virus. Việc tuân thủ đúng độ tuổi khuyến cáo giúp tối ưu hóa hiệu quả phòng ngừa.
Ở độ tuổi 9 – 14, chỉ cần 2 liều vắc xin, cách nhau 6 – 12 tháng, để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Các nghiên cứu cho thấy trẻ em trong nhóm tuổi này có phản ứng miễn dịch mạnh hơn, với hiệu quả bảo vệ tương đương hoặc vượt trội so với 3 liều ở người lớn tuổi hơn. Tiêm sớm cũng giúp hình thành thói quen phòng ngừa bệnh tật từ nhỏ.
Từ 15 tuổi trở lên, cần tiêm 3 liều trong vòng 6 tháng. Lịch trình này áp dụng cho cả nam và nữ đến 45 tuổi. Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo tuân thủ lịch tiêm để đảm bảo hiệu quả tối đa.
WHO và CDC khuyến nghị sử dụng Gardasil 9 vì khả năng bảo vệ chống lại 9 chủng HPV, chiếm 90% các ca ung thư và sùi mào gà. Nếu Gardasil 9 không có sẵn, Gardasil 4 vẫn mang lại hiệu quả cao đối với các chủng nguy hiểm nhất (HPV 16, 18). Bộ Y tế Việt Nam cũng khuyến khích tiêm Gardasil 9 cho trẻ em từ 9 tuổi và thanh thiếu niên, với mục tiêu tăng tỷ lệ bao phủ vắc xin trong cộng đồng.
Tiêm chủng HPV không chỉ là bảo vệ bản thân mà còn là trách nhiệm với cộng đồng trong việc đẩy lùi các bệnh lý phụ khoa nguy hiểm. Để có cái nhìn khách quan nhất, bạn nên tham khảo bảng so sánh vắc xin HPV 4 chủng và 9 chủng về cả phổ bao phủ virus lẫn độ tuổi khuyến cáo sử dụng. Sự thấu hiểu này sẽ giúp bạn đưa ra quyết định đầu tư sức khỏe một cách thông thái và tiết kiệm nhất.
Các vắc xin HPV như Gardasil 9, Gardasil 4 đều được kiểm tra an toàn nghiêm ngặt trong nhiều năm trước khi được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cấp phép. Gardasil 9 đã trải qua thử nghiệm lâm sàng với hơn 15.000 nam và nữ, trong khi Gardasil được nghiên cứu trên hơn 29.000 người, đều chứng minh tính an toàn và hiệu quả cao. Thực tế, với hơn 135 triệu liều vắc xin HPV được phân phối tại Hoa Kỳ, dữ liệu giám sát liên tục khẳng định độ an toàn và độ tin cậy của các vắc xin này.
Theo Hệ thống Báo cáo Tác dụng phụ của Vắc xin (VAERS) của CDC, các tác dụng phụ phổ biến bao gồm:
Hầu hết các phản ứng này đều nhẹ và tự hết trong 1 – 2 ngày. Ngất xỉu là tác dụng phụ phổ biến hơn ở thanh thiếu niên sau tiêm bất kỳ vắc xin nào, không riêng HPV, và có thể phòng ngừa bằng cách nghỉ ngơi 30 phút sau tiêm. Không có báo cáo về các tác dụng phụ nghiêm trọng xảy ra với tỷ lệ cao hơn mức dự kiến, trừ trường hợp hiếm gặp.
Người tiêm nên ở lại 30 phút sau tiêm để theo dõi và kịp thời xử trí khi có phản ứng không mong muốn xảy ra.
Phản ứng dị ứng nghiêm trọng (sốc phản vệ) sau tiêm vắc xin HPV rất hiếm, với tỷ lệ khoảng 3 ca trên 1 triệu liều tại Hoa Kỳ. Những người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin (như men trong Gardasil) không nên tiêm và cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện.
Nếu gặp phản ứng bất thường như sốt cao, sưng nghiêm trọng hoặc dấu hiệu dị ứng (khó thở, phát ban), cần liên hệ ngay cơ sở y tế. Người tiêm nên thông báo tiền sử dị ứng hoặc bệnh nền để được theo dõi chặt chẽ. Các cơ sở tiêm chủng thường có sẵn quy trình xử lý phản ứng sau tiêm để đảm bảo an toàn.
Những người quá mẫn với các hoạt chất hoặc với bất kỳ tá dược nào của vắc xin được liệt kê trong phần “Thành phần” cần trao đổi với bác sĩ và cân nhắc về quyết định tiêm ngừa.
Phụ nữ mang thai nên hoãn tiêm vắc xin HPV cho đến sau khi sinh. Phụ nữ đang cho con bú có thể tiêm vắc xin an toàn.
Người có bệnh nền như suy giảm miễn dịch, ung thư, hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch cần tham khảo ý kiến bác sĩ. Những trường hợp này có thể yêu cầu lịch tiêm 3 liều ngay cả ở độ tuổi 9 – 14 để đảm bảo hiệu quả. Người có tiền sử bệnh tự miễn hoặc rối loạn đông máu cũng cần đánh giá kỹ trước khi tiêm.
Dù đã tiêm vắc xin HPV, phụ nữ vẫn cần tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ từ 21 tuổi, vì vắc xin không bảo vệ chống lại tất cả các chủng HPV. Xét nghiệm Pap hoặc HPV DNA mỗi 3 – 5 năm giúp phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư, tăng cơ hội điều trị thành công.
Bên cạnh việc cân nhắc về lợi ích to lớn của vắc xin đối với sức khỏe sinh sản, người tiêm cũng cần chuẩn bị một thể trạng tốt nhất để đảm bảo phản ứng miễn dịch diễn ra thuận lợi. Việc nắm vững những lưu ý khi tiêm HPV như tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử dị ứng và các loại thuốc đang sử dụng sẽ giúp bác sĩ đưa ra chỉ định chính xác nhất. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này không chỉ đảm bảo an toàn mà còn giúp vắc xin phát huy tối đa hiệu quả phòng bệnh.
Hiện tại, không có khuyến nghị tiêm nhắc lại vắc xin HPV, vì các nghiên cứu cho thấy hiệu quả bảo vệ kéo dài trong suốt nhiều năm. Các nghiên cứu dài hạn vẫn đang được tiến hành để xác định thời gian miễn dịch tối đa.
Người đã nhiễm một hoặc nhiều chủng HPV vẫn có thể tiêm vắc xin để bảo vệ chống lại các chủng khác và ngăn ngừa nguy cơ tái nhiễm các chủng HPV đã mắc trước đây. Tuy nhiên, vắc xin không điều trị nhiễm trùng hiện tại hoặc tổn thương do HPV, nên cần tư vấn bác sĩ để đánh giá lợi ích và kết hợp với các biện pháp tầm soát.
Tiêm vắc xin HPV là biện pháp chủ động và hiệu quả trong phòng ngừa ung thư cổ tử cung cùng nhiều bệnh lý liên quan. Với hiệu quả cao nhất khi tiêm sớm, có nên tiêm HPV không là câu hỏi mà y học hiện đại đã có câu trả lời rõ ràng. Với hiệu quả đã được chứng minh và tính an toàn cao, việc tiêm phòng đúng thời điểm mang lại lợi ích bảo vệ lâu dài. Chủ động phòng bệnh luôn là lựa chọn khôn ngoan, đặc biệt khi nguy cơ có thể được ngăn chặn từ sớm.
