Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Nhiều người nhiễm HPV mà không hề hay biết, bởi virus này có thể tồn tại âm thầm và lây lan ngay cả khi không có dấu hiệu rõ ràng. Thắc mắc thường gặp là HPV lây qua đường nào, và liệu có thể phòng tránh nếu không quan hệ tình dục? Thực tế, hiểu không đầy đủ về con đường lây nhiễm khiến không ít người chủ quan với nguy cơ tiềm ẩn. Việc nhận diện đúng cách thức lây truyền là bước đầu quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Bài viết dưới đây, Nutrihome sẽ giúp bạn làm rõ vấn đề này từ góc nhìn y khoa chính thống.
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ Bùi Thanh Phong – Quản lý Y khoa vùng 3 – Hồ Chí Minh, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC.
Virus HPV có khả năng lây nhiễm cao, chủ yếu qua quan hệ tình dục dưới mọi hình thức (âm đạo, hậu môn, miệng) hoặc tiếp xúc da kề da tại vùng sinh dục. Virus cũng có thể lây qua đường miệng, từ mẹ sang con khi sinh thường, và hiếm gặp hơn là qua dùng chung đồ cá nhân.
HPV có khả năng lây nhiễm rất cao và là một trong những tác nhân gây nhiễm trùng qua đường tình dục phổ biến nhất. Theo nghiên cứu, hơn 80% dân số thế giới có thể tiếp xúc với HPV ít nhất một lần trong đời. Virus này tồn tại ở hơn 200 chủng khác nhau, trong đó khoảng 40 chủng ảnh hưởng đến vùng sinh dục và niêm mạc. Một số chủng HPV, được gọi là chủng nguy cơ cao, có thể gây ra các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, trong khi các chủng nguy cơ thấp thường gây mụn cóc sinh dục hoặc các tổn thương lành tính.
Đặc biệt, HPV có thể lây lan ngay cả khi người nhiễm không có triệu chứng rõ ràng, khiến việc phòng ngừa trở nên thách thức. Virus này không chỉ lây qua đường tình dục mà còn qua các hình thức tiếp xúc khác, đòi hỏi sự hiểu biết rõ ràng về các con đường lây nhiễm để giảm thiểu nguy cơ.
Virus HPV lây chủ yếu qua đường tình dục, bao gồm cả quan hệ âm đạo, hậu môn và miệng. Ngoài ra, virus còn có thể lây qua tiếp xúc da kề da vùng sinh dục, từ mẹ sang con khi sinh hoặc qua vật dụng nhiễm virus. Việc lây truyền xảy ra ngay cả khi không có triệu chứng.
HPV lây lan chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với vùng da hoặc niêm mạc mang virus, cụ thể:
Đường lây truyền phổ biến nhất của HPV là qua hoạt động tình dục, bao gồm quan hệ qua âm đạo, hậu môn hoặc miệng. Virus có thể truyền từ người này sang người khác khi có tiếp xúc trực tiếp với vùng da hoặc niêm mạc nhiễm virus, ngay cả khi không có triệu chứng như mụn cóc sinh dục. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, hầu hết các ca nhiễm HPV xảy ra ở những người có hoạt động tình dục không an toàn. Nguy cơ lây nhiễm tăng lên khi một người có nhiều bạn tình hoặc quan hệ với người đã nhiễm HPV.
Quan hệ tình dục bằng miệng cũng có thể dẫn đến lây nhiễm các chủng HPV liên quan đến ung thư vòm họng. Do đó, việc sử dụng biện pháp bảo vệ như bao cao su là cần thiết, mặc dù không đảm bảo loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.
HPV có thể lây qua tiếp xúc da kề da, đặc biệt ở những vùng có vết thương hở, trầy xước hoặc tổn thương. Các chủng HPV gây mụn cóc thông thường (như mụn cóc ở tay, chân hoặc các bộ phận khác) thường lây qua tiếp xúc trực tiếp với vùng da nhiễm virus hoặc qua các vật dụng bị nhiễm, chẳng hạn như khăn tắm, dao cạo hoặc bề mặt tiếp xúc. Mặc dù nguy cơ này thấp hơn so với lây truyền qua đường tình dục, nhưng vẫn cần chú ý khi tiếp xúc với những người có tổn thương da do HPV.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, HPV có thể lây từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở, đặc biệt nếu người mẹ nhiễm các chủng HPV gây mụn cóc sinh dục. Điều này có thể dẫn đến tình trạng u nhú thanh quản ở trẻ sơ sinh, một bệnh lý hiếm nhưng nghiêm trọng, gây khó khăn trong hô hấp.
Tuy nhiên, nguy cơ này không phổ biến và thường chỉ xảy ra khi người mẹ có tổn thương rõ ràng ở vùng sinh dục trong thời điểm sinh. Bác sĩ có thể đề xuất biện pháp sinh mổ trong một số trường hợp để giảm nguy cơ lây nhiễm, nhưng quyết định cần dựa trên đánh giá y khoa cụ thể.
Hiện nay, vẫn còn tồn tại nhiều quan niệm sai lầm về cách lây truyền HPV gây ảnh hưởng đến việc phòng ngừa như:
HPV không lây truyền qua đường máu. Đây là loại virus tấn công các tế bào biểu mô (da và niêm mạc), do đó, các hoạt động hiến máu, nhận máu hoặc thông qua các tiếp xúc với máu của người nhiễm HPV sẽ không làm lây truyền virus.
Mặc dù HPV có thể gây nhiễm trùng ở vùng miệng và họng, nhưng việc lây truyền qua nụ hôn thông thường hoặc qua nước bọt là rất hiếm hoặc không đáng kể. Lây nhiễm HPV ở miệng thường liên quan đến quan hệ tình dục bằng miệng.
Khả năng HPV lây nhiễm qua nụ hôn là rất hiếm.
Nguy cơ lây nhiễm HPV khi dùng chung đồ cá nhân như khăn tắm, quần áo, dao cạo hoặc các vật dụng khác là rất hiếm. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, nên tránh chia sẻ các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với da, đặc biệt nếu nghi ngờ có nguy cơ nhiễm virus.
Các hành động như ôm, bắt tay hoặc các hình thức tiếp xúc xã giao thông thường không đủ để lây truyền HPV. Virus cần điều kiện tiếp xúc gần, kéo dài và thường ở những vùng da hoặc niêm mạc tổn thương để lây nhiễm. Do đó, các tương tác xã giao thông thường không được xem là nguy cơ đáng kể.
Nhiều người lo ngại rằng việc sử dụng nhà vệ sinh công cộng, bể bơi hoặc các bề mặt chung có thể dẫn đến nhiễm HPV. Tuy nhiên, HPV không tồn tại lâu ngoài môi trường, đặc biệt trên các bề mặt khô hoặc trong nước được xử lý clo. Do đó, nguy cơ lây nhiễm qua nhà vệ sinh công cộng, ghế ngồi hoặc bể bơi là không đáng kể.
Phòng ngừa lây nhiễm HPV đòi hỏi sự kết hợp giữa các biện pháp y tế, thay đổi hành vi và chăm sóc sức khỏe định kỳ. Cụ thể:
Tiêm vắc xin HPV trước khi bắt đầu quan hệ tình dục giúp cơ thể tạo kháng thể chống lại các chủng virus nguy cơ cao, đặc biệt là HPV 16 và 18 – nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung. Hiệu quả phòng ngừa đạt mức tối ưu khi tiêm ở độ tuổi 9-14, theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới. Người trưởng thành vẫn có thể tiêm nếu chưa nhiễm virus, nhưng hiệu quả bảo vệ có thể thấp hơn. Vắc xin không điều trị nhiễm HPV sẵn có, nên phòng ngừa chủ động là lựa chọn được ưu tiên.
Nếu bạn đang quan tâm đến việc phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm HPV, tiêm vắc xin là một trong những biện pháp được khuyến nghị hiện nay. Hệ thống tiêm chủng VNVC cung cấp đầy đủ các loại vắc xin ngừa HPV dành cho trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn theo đúng độ tuổi và phác đồ. Bạn có thể đặt lịch tiêm và được tư vấn cụ thể tại các trung tâm VNVC trên toàn quốc.
Sử dụng bao cao su đúng cách trong mỗi lần quan hệ tình dục có thể giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm HPV, mặc dù không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ do virus có thể tồn tại ở vùng da không được bao cao su che phủ. Hạn chế số lượng bạn tình và duy trì mối quan hệ một vợ một chồng là biện pháp hiệu quả để giảm nguy cơ lây nhiễm.
Ngoài ra, việc trao đổi cởi mở với bạn tình về tiền sử sức khỏe và các biện pháp phòng ngừa cũng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Giáo dục về sức khỏe tình dục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao ý thức và khuyến khích hành vi an toàn.
Việc tầm soát định kỳ, chẳng hạn như xét nghiệm Pap smear hoặc xét nghiệm HPV ở phụ nữ, giúp phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư do HPV gây ra, từ đó can thiệp kịp thời để ngăn ngừa ung thư. Theo khuyến cáo của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, phụ nữ từ 25 – 65 tuổi nên thực hiện xét nghiệm Pap smear hoặc xét nghiệm HPV định kỳ, thường là mỗi 3 – 5 năm tùy thuộc vào độ tuổi và tình trạng sức khỏe.
Nam giới và phụ nữ có nguy cơ cao, chẳng hạn như những người có nhiều bạn tình hoặc hệ miễn dịch yếu, nên khám sức khỏe định kỳ để phát hiện các dấu hiệu bất thường. Việc phát hiện sớm và điều trị các tổn thương do HPV gây ra có thể ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng, bao gồm cả ung thư.
Khám phụ khoa/nam khoa định kỳ, xét nghiệm HPV giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm cho bạn đời và người thân.
Tìm hiểu kỹ về HPV lây qua đường nào, để có cái nhìn rõ hơn về mức độ phổ biến và đa dạng của các con đường lây truyền loại virus này. Virus HPV không chỉ lây qua quan hệ tình dục mà còn có thể lan truyền qua tiếp xúc da vùng sinh dục, ngay cả khi không có triệu chứng. Việc chủ quan với những nguy cơ ít được nhận biết có thể khiến việc phòng ngừa trở nên kém hiệu quả. Chủ động bảo vệ sức khỏe bằng tiêm vắc xin đúng thời điểm và khám sức khỏe định kỳ là cách giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm và biến chứng liên quan đến HPV.
