Lưu ý khi tiêm HPV trước, trong và sau để đảm bảo hiệu quả tối đa

Tiêm vắc xin HPV đầy đủ, đúng lịch giúp phòng ngừa các bệnh lý nguy hiểm do HPV gây ra như ung thư cổ tử cung, ung thư hầu họng, ung thư hậu môn, ung thư âm đạo/âm hộ, mụn cóc sinh dục… Tuy nhiên, trong quá trình tiêm chủng, người tiêm cần nắm rõ các lưu ý khi tiêm HPV trước, trong và sau khi tiêm vắc xin để đảm bảo an toàn và tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

Bài viết có sự tư vấn y khoa của Bác sĩ Đoàn Thị Khánh Châm – Quản lý Y khoa vùng 2 – miền Bắc, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC

Lưu ý khi tiêm HPV để tránh tác dụng phụ và phản ứng bất thường

Tương tự như các loại vắc xin khác, tiêm vắc xin HPV cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ không mong muốn. Do đó, để đảm bảo an toàn, hạn chế tác dụng phụ và giúp vắc xin phát huy hết tác dụng, người tiêm cần lưu ý những vấn đề sau:

1. Những lưu ý trước khi tiêm HPV

Vắc xin HPV mang lại hiệu quả cao trong việc bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh do HPV gây ra. Tuy nhiên, trước khi tiêm HPV cần lưu ý những vấn đề:

• Trước khi tiêm HPV nên tìm hiểu trước các thông tin về vắc xin như độ tuổi tiêm, số mũi tiêm, lịch tiêm. Nên lựa chọn những trung tâm tiêm chủng uy tín, có bác sĩ, điều dưỡng viên chuyên nghiệp và được nhiều khách hàng tin tưởng lựa chọn.
• Lưu ý khi tiêm HPV nên chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ cần thiết như giấy tờ tùy thân để xác minh danh tính, sổ tiêm chủng/sổ khám sức khỏe để bác sĩ theo dõi các loại vắc xin đã tiêm gần đây cũng như tình trạng sức khỏe hiện tại.
• Trong quá trình khám sàng lọc cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tình hình sức khỏe hiện tại, bao gồm tình trạng bệnh nền, các bệnh đã mắc, các loại thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng, loại vắc xin đã tiêm gần đây (trong vòng 4 tuần)…
• Không nên tiêm khi đang bị bệnh cấp tính như sốt, nhiễm trùng, đang điều trị bệnh nội khoa… Chỉ nên tiêm khi sức khỏe hoàn toàn ổn định.
• Người từng tiêm vắc xin hoặc dị ứng nặng với mũi HPV trước đó cần thận trọng và nên khai báo với bác sĩ đầy đủ trong quá trình khám sàng lọc để bác sĩ đưa ra chỉ định có nên tiêm tiếp hay không.
• Trước khi đi tiêm, cần nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ để có sức khỏe, tinh thần tốt giúp tránh tụt huyết áp do hồi hộp hoặc phản ứng phản vệ.
• Nữ giới cần thông báo cho bác sĩ biết mình có đang mang thai hay không hoặc thời gian dự định mang thai.

2. Lưu ý trong khi tiêm vắc xin HPV

Để quá trình tiêm vắc xin HPV diễn ra suôn sẻ, an toàn và hiệu quả, trong khi tiêm chủng, người tiêm cần lưu ý những vấn đề sau:

• Giữ tâm lý thoải mái, tránh lo lắng: Việc căng thẳng hoặc lo lắng quá mức khi đi tiêm chủng có thể ảnh hưởng đến phản ứng của cơ thể, gây ra các triệu chứng đau đầu, chóng mặt, buồn nôn gây cản trở quá trình tiêm chủng. Do đó, người bệnh cần giữ tâm lý thoải mái, hít thở sâu, thư giãn và tránh căng thẳng, lo lắng.
• Kiểm tra vắc xin trước khi tiêm: Để đảm bảo an toàn, trước khi tiêm nên kiểm tra kỹ lưỡng vắc xin như tên vắc xin, nước sản xuất, hạn sử dụng, bao bì… nhằm chắc chắn tiêm đúng vắc xin, đủ liều.
• Tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế: Trong quá trình tiêm chủng, người tiêm nên lắng nghe và làm theo hướng dẫn của nhân viên tiêm chủng về tư thế tiêm, cách xử lý sau tiêm và thời gian chờ đợi sau tiêm.
• Thông báo nếu cảm thấy không khỏe: Nếu trong quá trình tiêm, cảm thấy cơ thể không khỏe hoặc lo lắng, căng thẳng quá mức, hãy thông báo cho nhân viên y tế để hoãn lịch tiêm chủng lại.

Trong quá trình tiêm HPV, người tiêm cần tuân thủ theo hướng dẫn của nhân viên y tế về tư thế tiêm, cách xử lý sau tiêm.

3. Lưu ý sau khi tiêm HPV: Theo dõi và chăm sóc đúng cách

Sau khi tiêm vắc xin, việc theo dõi và chăm sóc sức khỏe tại nhà là vô cùng quan trọng, nhằm hạn chế những tác dụng phụ có thể xảy ra, gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Sau khi tiêm vắc xin HPV, người được tiêm cần ở lại trung tâm tiêm chủng ít nhất 30 phút để nhân viên y tế kiểm tra sức khỏe và hướng dẫn xử lý phản ứng phụ sau tiêm.

3.1. Phản ứng bình thường có thể gặp

Tương tự như các loại vắc xin khác, vắc xin HPV cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ thường gặp như:

• Phản ứng tại chỗ tiêm: Đau, sưng, nổi ban đỏ, chai cứng, ngứa, bầm tím, tăng nhạy cảm tại chỗ tiêm.
• Các phản ứng toàn thân khác: Sốt, nhức đầu, mệt mỏi, chóng mặt, buồn nôn.

Đây đều là những tác dụng phụ thường gặp, cho thấy cơ thể đang tiếp nhận vắc xin và sẽ tự khỏi sau 1 – 2 ngày mà không cần điều trị gì đặc biệt. Tuy nhiên, nếu sau vài ngày tình trạng không hồi phục và trở nên nghiêm trọng hơn nên đến gặp bác sĩ để được kiểm tra và điều trị kịp thời.

3.2. Dấu hiệu bất thường cần đến bác sĩ

Hầu hết các tác dụng phụ sau khi tiêm vắc xin HPV đều ở mức độ nhẹ, chỉ có một số trường hợp gặp các phản ứng hiếm gặp như dị ứng. Ước tính chỉ có khoảng 3/1.000.000 người tiêm HPV gặp tình trạng dị ứng với các triệu chứng như sốt cao liên tục, không có dấu hiệu hạ nhiệt, co giật, sốc phản vệ…. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn, sau khi tiêm HPV nếu có bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây nên đến bệnh viện ngay để bác sĩ điều trị kịp thời.

• Sốt cao trên 38,5 độ C kéo dài 48 giờ không thuyên giảm dù đã sử dụng thuốc hạ sốt.
• Phát ban toàn thân, khó thở, sưng môi/mắt.
• Đau đầu dữ dội, co giật, hôn mê (trường hợp hiếm nhưng cũng có thể xảy ra).
• Vết tiêm sưng đỏ lan rộng, đau nhiều và có mủ.

3.3. Chăm sóc tại nhà sau tiêm

Sau khi về nhà, tiếp tục theo dõi sức khỏe trong vòng 24 – 48 giờ tiếp theo. Nên chú ý theo dõi thân nhiệt, nhịp thở, sự tỉnh táo, quan sát da toàn thân, vùng tiêm… Để vắc xin phát huy hết công dụng và giảm các tác dụng phụ sau tiêm, có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Khi về nhà nên mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, tránh chà xát vào vết tiêm vì có thể gây đau nhức, khó chịu.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng hàng ngày, nghỉ ngơi đầy đủ và uống nhiều nước để cơ thể nhanh chóng hồi phục.
• Nếu bị sốt có thể sử dụng các loại thuốc hạ sốt thông thường như paracetamol, ibuprofen.
• Nếu vết tiêm sưng, đau và đỏ nhiều, có thể chườm mát để giảm đau và giảm sưng.
• Tuyệt đối không được xoa dầu, chườm nóng, nặn chanh, đắp khoai tây hay đắp bất kỳ thứ gì khác lên vết tiêm vì có thể gây nhiễm trùng.

Sau khi tiêm vắc xin HPV, nếu bị sốt có thể sử dụng các loại thuốc hạ sốt thông thường như paracetamol, ibuprofen.

Lưu ý về lịch tiêm và khoảng cách giữa các mũi HPV

Để đảm bảo an toàn và giúp vắc xin đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu, người tiêm cần tuân thủ đúng lịch tiêm và số mũi tiêm. Hiện nay, Việt Nam có 2 loại vắc xin HPV được cấp phép lưu hành và sử dụng rộng rãi là vắc xin Gardasil (Mỹ) và vắc xin Gardasil 9 (Mỹ). Cụ thể, lịch tiêm và số mũi tiêm của vắc xin HPV như sau:

Lưu ý khi tiêm HPV mà người tiêm cần phải nhớ là khoảng cách giữa các mũi tiêm. Nên tuân thủ lịch tiêm theo khuyến cáo của bác sĩ, không tiêm quá gần hoặc quá xa, vì có thể ảnh hưởng đến khả năng tạo ra và duy trì kháng thể của cơ thể, làm giảm hiệu quả của vắc xin. Nếu quên lịch tiêm, người tiêm cũng không cần quá lo lắng, thay vào đó hãy đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn và tiêm mũi kế tiếp càng sớm càng tốt. Việc này vẫn đảm bảo hiệu quả miễn dịch của vắc xin.

Các lưu ý đặc biệt với từng nhóm đối tượng

Vắc xin HPV đã được chứng minh an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ cao. Tuy nhiên, một số nhóm đặc biệt cần lưu ý trước khi tiêm để quá trình tiêm diễn ra suôn sẻ. Cụ thể:

1. Phụ nữ chuẩn bị mang thai

Đối với phụ nữ chuẩn bị mang thai, việc tiêm vắc xin HPV cần được bác sĩ đánh giá và cân nhắc kỹ lưỡng để đưa ra quyết định có nên tiêm hay không.

• Đối với phụ nữ, trong quá trình khám sàng lọc nên trao đổi thời gian dự kiến mang thai với bác sĩ, bởi vắc xin HPV không được khuyến nghị tiêm cho phụ nữ đang trong thai kỳ do chưa có đủ nghiên cứu về tính an toàn và hiệu quả. Nếu đang mang thai hoặc nghi ngờ có thai hãy thông báo cho bác sĩ và nhân viên y tế.
• Trong trường hợp đã tiêm mũi thứ nhất vắc xin HPV và phát hiện có thai, các mũi tiếp theo (mũi 2, mũi 3) nên được hoãn lại cho đến khi sinh xong. Sau khi sinh xong, có thể tiếp tục tiêm mũi 2, mũi 3 mà không cần phải tiêm lại từ đầu.

Phụ nữ chuẩn bị mang thai cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về thời gian dự định mang thai để có bác sĩ tư vấn thời điểm tiêm HPV phù hợp.

2. Nam giới tiêm HPV

Vắc xin HPV (Gardasil 9) không chỉ dành cho nữ giới mà được chỉ định tiêm cho cả nam giới từ 9 – 45 tuổi. Do đó, nam giới vẫn nên tiêm vắc xin HPV để bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh nguy hiểm do HPV gây ra như mụn cóc sinh dục, ung thư hầu họng, ung thư hậu môn…

Sau khi tiêm vắc xin HPV, nam giới cũng có thể gặp các tác dụng phụ như nữ giới, bao gồm cảm giác đau, sưng, đỏ, tăng nhạy cảm tại chỗ tiêm, sốt, mệt mỏi, chóng mặt, buồn nôn… Vì vậy sau khi tiêm vắc xin HPV, nam giới cũng cần ở lại trung tâm tiêm chủng ít nhất 30 phút để nhân viên y tế theo dõi tình trạng sức khỏe. Sau khi về nhà, tiếp tục theo dõi sức khỏe tại nhà, nếu có bất kỳ dấu hiệu nào bất thường cần báo ngay cho nhân viên y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

3. Người có bệnh lý nền

Đối với những người có tiền sử bệnh nền như bệnh tim mạch, tiêm đường, hen suyễn, suy giảm miễn dịch… trong quá trình khám sàng lọc cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ tình trạng sức khỏe hiện tại, đang sử dụng loại thuốc điều trị nào. Dựa vào thông tin từ người tiêm, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng sức khỏe và tư vấn có nên tiêm vắc xin trong thời điểm này hay không hay cần phải hoãn lại.

Ngoài ra, đối với những người có bệnh lý nền, sau khi tiêm vắc xin HPV cần đặc biệt chú ý đến sức khỏe. Trong quá trình theo dõi sức khỏe sau tiêm, nhân viên y tế có thể yêu cầu theo dõi chặt chẽ hơn, trong thời gian dài hơn để đảm bảo không có phản ứng bất lợi nào xảy ra. Ngoài các tác dụng phụ thường gặp, nếu cảm thấy cơ thể không khỏe hay có bất kỳ dấu hiệu nào bất thường cần đến bệnh viện ngay để bác sĩ kiểm tra và đưa ra phương pháp điều trị kịp thời.

Đối với người có bệnh nền, sau khi tiêm HPV nên theo dõi sức khỏe tại trung tâm theo hướng dẫn của nhân viên y tế để đảm bảo không có tác dụng phụ nguy hiểm nào xảy ra.

Chủ động tiêm vắc xin HPV đầy đủ, đúng lịch là biện pháp an toàn và hiệu quả để phòng ngừa các bệnh nguy hiểm do HPV gây ra như ung thư cổ tử cung, mụn cóc sinh dục, ung thư hầu họng… Tuy nhiên, để đảm bảo quá trình tiêm diễn ra an toàn và thuận lợi, người tiêm cần nắm rõ lưu ý khi tiêm HPV trước, trong và sau khi tiêm. Đặc biệt, nên lựa chọn trung tâm tiêm chủng uy tín, chất lượng và có đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng tay nghề cao để được tư vấn kỹ lưỡng và tiêm chủng an toàn.