Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Viêm tụy cấp là tình trạng nghiêm trọng, đòi hỏi người bệnh không chỉ điều trị đúng mà còn duy trì thực đơn cho người viêm tụy cấp một cách khoa học để tránh biến chứng. Sau giai đoạn cấp cứu, việc ăn uống sai cách có thể khiến tụy tổn thương nặng hơn, thậm chí tái phát. Vậy nên ăn gì để hỗ trợ tụy hồi phục mà không gây áp lực lên hệ tiêu hóa? Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bạn xây dựng chế độ ăn phù hợp và thực đơn mẫu an toàn theo khuyến nghị y khoa.
Nguyên tắc xây dựng thực đơn cho người viêm tụy cấp là gì?
Trong 1-3 ngày đầu nhập viện điều trị viêm tụy cấp, người bệnh thường được chỉ định nhịn ăn hoàn toàn qua đường miệng để giảm thiểu việc tiết enzyme tiêu hóa ở tụy, giúp tuỵ “ nghỉ ngơi”
Chỉ khi cơ thể dần ổn định (hết đau bụng, hết sốt), có dấu hiệu dung nạp thực phẩm tốt và được bác sĩ cho phép (thường là 3 – 5 ngày sau khi nhập viện) , người bệnh mới bắt đầu chuyển sang chế độ ăn qua đường miệng
Người bị viêm tụy cấp nên ăn các món dễ tiêu, ít chất béo, giàu protein nạc và giàu chất chống oxy hóa. Trong giai đoạn cấp tính, chế độ ăn nên bao gồm cháo loãng, súp rau, trái cây nấu chín và các loại ngũ cốc nguyên cám để giảm áp lực cho tụy và hỗ trợ phục hồi.
Dưới đây là 7 nguyên tắc nền tảng cần nắm vững khi xây dựng thực đơn cho người viêm tụy cấp. Mục tiêu là hỗ trợ cơ thể nhanh hồi phục, đồng thời phòng ngừa viêm tụy tái phát. Cụ thể như sau:
| Nguyên tắc | Lợi ích | Thực phẩm gợi ý hoặc lưu ý |
| Cung cấp đủ năng lượng, phần lớn từ carbohydrate | Bù đắp năng lượng nhanh sau những ngày thâm hụt do nhịn ăn, phòng ngừa suy dinh dưỡng | Năng lượng từ 25-30 calo/kg thể trọng/ngày. 50-60% tổng năng lượng nên đến từ carbohydrate (chất đường bột).
Ví dụ: người nặng 60kg cần 1500-1800 calo/ngày, trong đó 150-270g carbohydrate |
| Ít béo | Giảm áp lực lên tụy, tránh kích thích tụy tiết enzyme lipase (enzyme tiêu hóa chất béo) quá mức | Hạn chế tối đa chất béo, lượng chất béo nên duy trì dưới 20 – 30% tổng năng lượng |
| Ưu tiên đạm dễ tiêu, ít béo | Hỗ trợ tái tạo mô tụy bị tổn thương mà không gây quá tải hệ tiêu hóa | Đậu phụ, sữa tách béo, phi lê cá, ức gà bỏ da, lòng trắng trứng |
| Chia nhỏ bữa ăn (5 – 6 bữa/ngày) | Tránh tình trạng tuỵ phải làm việc quá tải trong một thời điểm | |
| Ưu tiên ăn từ lỏng đến đặc | Giúp hệ tiêu hóa và tụy thích nghi dần, tránh sốc tiêu hóa | Nước cháo → cháo loãng → cháo đặc → cơm mềm |
| Tránh thực phẩm kích thích, gây viêm | Ngăn ngừa phản ứng viêm lan rộng, bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa | Kiêng đồ cay, mỡ động vật, dầu công nghiệp, nội tạng, rượu bia, nước ngọt có gas |
| Hạn chế thực phẩm khiến hệ tiêu hóa hoạt động quá nhiều | Giảm gánh nặng cơ học cho đường ruột, hạn chế co thắt và kích thích tụy | Tránh rau giàu xơ không hòa tan (bắp cải sống, cần tây, rau sống), các loại hạt cứng, sụn, xương |
| Ưu tiên luộc, hấp, ninh | Giữ nguyên dưỡng chất, hạn chế chất béo phát sinh từ quá trình chế biến | Tránh chiên, xào, nướng hoặc dùng nhiều gia vị |
Việc phân chia thực đơn theo giai đoạn bệnh giúp tối ưu hóa quá trình hồi phục, đảm bảo tụy có đủ thời gian “nghỉ ngơi” rồi dần thích nghi với việc tiêu hóa thức ăn trở lại. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết cho từng giai đoạn, từ cấp tính nặng đến phục hồi và phòng ngừa tái phát:
Trong thực đơn cho người viêm tụy cấp, giai đoạn cấp tính nặng (1-3 ngày đầu nhập viện) là thời điểm đặc biệt vì người bệnh hoàn toàn không ăn uống qua đường miệng. Khi có chỉ định nhịn ăn hoàn toàn (NPO – Nothing Per Os), cơ thể được nuôi dưỡng hoàn toàn qua đường tĩnh mạch dưới sự theo dõi sát sao của đội ngũ y tế.
Mục tiêu của giai đoạn này là để tuyến tụy “nghỉ ngơi tuyệt đối” – khi không có thức ăn đi qua đường tiêu hóa, tụy không cần tiết enzyme, từ đó giảm thiểu tình trạng tự tiêu (enzyme tụy tiêu hủy chính mô tụy). Ba phương pháp nuôi dưỡng thay thế trong giai đoạn này bao gồm:
Thời gian nhịn ăn qua đường miệng thường kéo dài 24-72 giờ, tùy thuộc diễn tiến lâm sàng của từng người. Quyết định chuyển sang giai đoạn ăn lại hoàn toàn do bác sĩ đưa ra dựa trên các chỉ số viêm, mức độ đau và khả năng dung nạp của đường tiêu hóa.
Người bệnh viêm tụy cấp có thể được chỉ định nhịn ăn hoàn toàn qua đường miệng trong 1-3 ngày
Giai đoạn bắt đầu ăn lại đánh dấu bước chuyển quan trọng trong thực đơn cho người viêm tụy cấp, khi tụy dần được “đánh thức” nhẹ nhàng sau thời gian nghỉ ngơi. Nguyên tắc cốt lõi là bắt đầu từ thức ăn lỏng, dễ tiêu, không chứa chất béo để tránh tái kích thích tụy tiết enzyme đột ngột – điều có thể khiến tình trạng viêm bùng phát trở lại.
Thời điểm bắt đầu ăn lại được xác định khi:
Các lưu ý quan trọng khi ăn lại:
Dưới đây là gợi ý mẫu thực đơn trong một ngày cho giai đoạn bắt đầu ăn lại:
| Bữa | Món ăn gợi ý |
| Sáng
(7h) |
Nước cháo gạo trắng lọc (200ml), không thêm muối hoặc dầu |
| Giữa sáng
(10h) |
Nước gạo rang ấm (150ml) |
| Trưa
(12h) |
Cháo loãng gạo trắng (150ml), nghiền nhuyễn, không dầu mỡ |
| Xế chiều
(15h00) |
Súp bí đỏ nghiền nhuyễn, lọc bỏ xơ (150ml) |
| Tối
(18h) |
Cháo loãng gạo trắng (150ml) kết hợp nước rau củ hầm (cà rốt, khoai tây) |
Khi kết thúc giai đoạn ăn lỏng (thường sau 3-5 ngày nhập viện hoặc theo chỉ định từ bác sĩ), thực đơn cho người viêm tụy cấp cần thêm 1-2 ngày ăn bán đặc – bước chuyển tiếp giữa thực phẩm lỏng và đặc, giúp tụy thích nghi với khối lượng tiêu hóa tăng dần. Khi cơ thể dung nạp tốt (thường 5-7 ngày sau nhập viện), có thể chuyển sang ăn đặc.
Dưới đây là gợi ý thực đơn 3 ngày cho giai đoạn hồi phục:
| Ngày | Ngày 1 | Ngày 2 | Ngày 3 |
| Bữa sáng | Cháo thịt nạc băm (150g), rau cải xay nhuyễn | Súp bí đỏ nghiền mịn với nạc gà xé (bỏ da, không hành phi), nước dùng ít dầu | Cháo yến mạch với táo hấp nghiền (200g) |
| Bữa phụ sáng | Sữa tách béo (200ml) | Chuối chín (1 quả nhỏ) | Sinh tố đu đủ chín không đường (200ml) |
| Bữa trưa | Cơm nát (1 chén nhỏ), cá basa hấp (80g), canh bí đao | Cơm mềm (1 chén nhỏ), 2 lòng trắng trứng luộc, canh rau mồng tơi | Cơm mềm (1 chén nhỏ), cá lóc hấp (80g), đậu que luộc mềm |
| Bữa phụ chiều | 1 cốc nước gạo rang | Sữa chua tách béo không đường (1 hũ) | Bánh mì trắng mềm (1 lát nhỏ), phô mai ít béo |
| Bữa tối | Cháo đậu xanh (200g), đậu phụ hấp (100g) | Súp khoai tây cà rốt nghiền với thịt nạc xay (250ml) | Miến sợi mềm nấu với rau củ và tôm bóc vỏ (200g) |
Sau khi xuất viện và hồi phục hoàn toàn, việc duy trì chế độ ăn phù hợp đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa viêm tụy tái phát. Tuyến tụy từng bị tổn thương sẽ nhạy cảm hơn với các tác nhân kích thích, vì vậy thực đơn cho người viêm tụy cấp giai đoạn này cần được thiết kế để bảo vệ tụy lâu dài.
Các nguyên tắc phòng ngừa tái phát cần tuân thủ:
Kiêng hoàn toàn rượu bia giúp phòng ngừa nguy cơ tái phát
Dưới đây là gợi ý thực đơn 3 ngày cho giai đoạn phòng ngừa tái phát:
| Ngày | Ngày 1 | Ngày 2 | Ngày 3 |
| Bữa sáng | Bánh mì nguyên cám (2 lát), trứng luộc (1 quả), bơ tươi (1/4 quả) | Yến mạch nấu sữa tách béo với chuối (200g) | Sandwich với ức gà áp chảo, rau xà lách, cà chua |
| Bữa phụ sáng | Nước đậu rang không đường (200ml) | Sữa chua Hy Lạp ít béo (1 hũ) | Sinh tố bơ không đường (200ml) |
| Bữa trưa | Cơm gạo lứt (1 chén), cá hồi áp chảo ít dầu (100g), salad rau xanh trộn dầu ô liu | Cơm (1 chén), thịt gà nạc kho gừng (100g), canh cải bó xôi | Cơm (1 chén), đậu phụ sốt cà chua (150g), canh bầu nấu tôm |
| Bữa phụ chiều | Bưởi (1-2 tép) + sữa chua tách béo không đường | Đu đủ chín (1 miếng vừa), hạt điều (10 hạt) | Chuối (1 quả), hạt óc chó (5 hạt) |
| Bữa tối | Phở bò nạc, ít béo, thêm rau thơm và giá đỗ | Bún cá, nước dùng trong, thêm rau sống | Mì Ý sốt cà chua với tôm và rau củ (200g) |
Để đạt hiệu quả tối ưu và đảm bảo an toàn khi áp dụng thực đơn cho người viêm tụy cấp, cần ghi nhớ 8 điểm sau:
Tư vấn với chuyên gia giúp cá thể hóa khẩu phần ăn
Mỗi người có tình trạng sức khỏe khác nhau. Vì vậy, một thực đơn mẫu chung có thể chưa đáp ứng tối ưu với nhu cầu của từng cá thể. Nếu bạn đang tìm kiếm giải pháp ăn uống được thiết kế chuyên biệt sau khi trải qua viêm tụy cấp, Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome có thể là địa chỉ đáng cân nhắc.
Tại Nutrihome, đội ngũ bác sĩ dinh dưỡng và kỹ sư tiết chế sẽ đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh lý và thói quen ăn uống của bạn. Từ đó, thực đơn được xây dựng không chỉ đảm bảo đủ dưỡng chất, phù hợp khẩu vị cá nhân mà còn tối ưu hóa khả năng bảo vệ tụy, hạn chế nguy cơ tái phát về lâu dài. Để đặt lịch thăm khám và điều trị tại Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome, bạn vui lòng liên hệ đến số hotline 1900 633 599 .
Một thực đơn cho người viêm tụy cấp được xây dựng đúng cách sẽ giúp giảm gánh nặng lên tuyến tụy, hỗ trợ phục hồi nhanh và hạn chế nguy cơ biến chứng. Tuy nhiên, chế độ ăn cần được điều chỉnh linh hoạt theo thể trạng và mức độ tổn thương của từng người bệnh. Việc duy trì nguyên tắc ăn uống khoa học sau mỗi đợt viêm tụy không chỉ giúp bảo vệ tụy mà còn góp phần ngăn ngừa tái phát trong dài hạn. Ăn đúng không thay thế điều trị, nhưng là nền tảng không thể thiếu trong quá trình hồi phục.
