Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Tuyến tụy là một cơ quan nhỏ nằm sâu trong ổ bụng, nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong cả hệ tiêu hóa lẫn chuyển hóa đường huyết. Tuy nhiên, nhiều người chỉ nhận ra sự tồn tại của nó khi đối mặt với các bệnh thường gặp ở tụy như viêm tụy hay u tụy – những tình trạng diễn tiến âm thầm nhưng nguy hiểm. Khi chức năng tuyến tụy suy giảm, cơ thể không chỉ rối loạn tiêu hóa mà còn dễ mắc các rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng. Bài viết sau, Nutrihome sẽ giúp bạn nhận diện sớm những vấn đề thường gặp, từ đó có hướng xử trí và phòng ngừa phù hợp.
Tụy thường gặp những bệnh gì?
6 nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh tụy gồm:
Chế độ ăn uống mất cân đối có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tụy
Các bệnh lý ở tuyến tụy thường tiến triển âm thầm. Song, có thể biểu hiện bằng nhiều triệu chứng cảnh báo khác nhau như:
Các bệnh thường gặp ở tuyến tụy bao gồm viêm tụy cấp, viêm tụy mạn, u tụy và ung thư tụy. Những bệnh lý này ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa và nội tiết, có thể gây đau bụng, rối loạn tiêu hóa hoặc tiểu đường nếu không điều trị kịp thời. Cụ thể:
Nang tụy và u nang tuyến tụy là nhóm bệnh thường gặp ở tụy, phổ biến ở phụ nữ trung niên hoặc người ngoài 50 tuổi. Trong hầu hết trường hợp, bệnh được phát hiện tình cờ qua siêu âm hoặc chụp cắt lớp CT.
Nang tụy và u nang tuyến tụy đa phần lành tính, nhưng một số dạng như IPMN (Intraductal Papillary Mucinous Neoplasm – tức u nhầy nhú trong ống tụy) hay MCN (Mucinous Cystic Neoplasm – tức nang tụy nhầy) có nguy cơ tiến triển thành ung thư.
Ở những trường hợp nang nghi ngờ ác tính hoặc có dấu hiệu chèn ép, can thiệp phẫu thuật là lựa chọn phù hợp nhằm loại bỏ nguy cơ ung thư hóa. Ngược lại, nang lành tính có thể được theo dõi định kỳ bằng chẩn đoán hình ảnh để theo dõi mức độ tiến triển. Vì vậy, việc tầm soát và đánh giá sớm giữ vai trò quan trọng để đảm bảo khả năng điều trị khỏi hoàn toàn khi tổn thương còn ở giai đoạn sớm.
Nang và u nang là những bệnh tụy thường gặp
Đái tháo đường tụy, hay tiểu đường tuýp 3c, xảy ra khi nhu mô tụy bị tổn thương khiến khả năng tiết các hóc-môn insulin và glucagon giảm sút đáng kể. Bệnh thường gặp sau viêm tụy kéo dài, sau phẫu thuật cắt tụy hoặc trong các rối loạn gây phá hủy tế bào đảo tụy Langerhans.
Khác với đái tháo đường tuýp 1 và 2, cơ chế bệnh sinh của tuýp 3c gắn liền với tổn thương xuất phát trực tiếp từ tuyến tụy. Việc điều trị bệnh này khá phức tạp do cơ thể không chỉ thiếu insulin mà còn thiếu glucagon – hormone cần thiết để phòng ngừa hạ đường huyết quá mức.
Đái tháo đường tụy khiến người bệnh dễ rơi vào tình trạng dao động đường huyết mạnh, nên cần theo dõi sát, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và sử dụng thuốc theo phác đồ cá thể hóa. Mục tiêu điều trị chính là ổn định đường huyết và hạn chế tiến triển thành suy tụy.
Viêm tụy mạn tính cũng là một bệnh thường gặp ở tụy, chủ yếu do thói quen uống rượu bia kéo dài hoặc do bệnh rối loạn tự miễn làm nhu mô tụy tổn thương lặp đi lặp lại. Tình trạng viêm kéo dài khiến mô tụy bị xơ hóa, từ đó làm suy giảm cả chức năng ngoại tiết (tiêu hóa) và nội tiết (điều hòa đường huyết).
Người bệnh có thể gặp đau bụng âm ỉ, sụt cân hoặc đi tiêu ra phân mỡ do thiếu enzyme tụy. Về lâu dài, viêm tụy mạn có thể dẫn đến suy tụy không hồi phục, tiểu đường tụy hoặc tăng nguy cơ ung thư tụy.
Điều trị hiện nay chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng, bổ sung enzyme tiêu hóa và hạn chế tiến triển xơ hóa bằng cách ngừng tiêu thụ rượu bia, cải thiện dinh dưỡng và điều trị các bệnh tự miễn (nếu có).
Viêm tụy cấp tính nặng là tình trạng tuyến tụy bị viêm đột ngột và lan tỏa, chủ yếu do sỏi mật, rượu bia hoặc tăng triglyceride máu. Bệnh diễn tiến nhanh và dễ gây biến chứng nặng, nên nhận biết sớm rất quan trọng để xử trí kịp thời và giảm nguy cơ tử vong.
Triệu chứng thường khởi phát bằng đau bụng thượng vị dữ dội lan ra sau lưng, kèm buồn nôn, nôn ói và sốt. Nếu diễn tiến nặng, người bệnh có thể rơi vào sốc, suy đa cơ quan hoặc hoại tử tụy.
Viêm tụy cấp nặng luôn được xem là tình trạng cấp cứu; người bệnh cần nhập viện theo dõi tại các đơn vị hồi sức để kiểm soát biến chứng, ổn định điện giải và hỗ trợ tuần hoàn. Tiên lượng phụ thuộc vào mức độ tổn thương tụy, tốc độ can thiệp và khả năng chăm sóc hồi sức tích cực trong giai đoạn đầu.
Viêm tụy cấp tính nặng có thể dẫn đến phù nề và hoại tử
Ung thư tụy là bệnh lý ác tính tiến triển âm thầm, thường liên quan các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, viêm tụy mạn tính hoặc đột biến gen do di truyền. Do tuyến tụy nằm sâu trong ổ bụng và khối u giai đoạn đầu ít gây triệu chứng, bệnh thường được phát hiện muộn khi đã xâm lấn hoặc di căn. Triệu chứng khi xuất hiện có thể gồm vàng da, sụt cân, đau thượng vị hoặc chán ăn.
Lựa chọn phương pháp điều trị ung thư tụy còn tùy thuộc vào giai đoạn phát hiện bệnh. Trong đó, phẫu thuật Whipple là lựa chọn phổ biến cho những trường hợp còn khả năng cắt bỏ. Tuy nhiên, các giai đoạn ung thư tiến xa thường cần hóa trị hoặc xạ trị kết hợp để kiểm soát bệnh.
4 phương pháp chẩn đoán bệnh lý tụy thường dùng bao gồm:
Minh họa kỹ thuật nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP)
Các bệnh lý tụy muốn kiểm soát hiệu quả cần tuân theo những nguyên tắc điều trị rõ ràng, để vừa xử lý nguyên nhân vừa bảo vệ chức năng tuyến tụy về lâu dài. Năm nguyên tắc quan trọng cần lưu ý bao gồm:
Việc phòng ngừa bệnh tuyến tụy tập trung vào giảm các yếu tố gây viêm và duy trì lối sống khoa học để bảo vệ nhu mô tụy lâu dài. Năm biện pháp phòng ngừa bệnh lý tụy bao gồm:
Người có nguy cơ rối loạn chức năng tụy hoặc gặp các triệu chứng như đau bụng thượng vị, rối loạn tiêu hóa, sụt cân… có thể cân nhắc đến Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa Khoa Tâm Anh TP.HCM. Trung tâm ứng dụng nhiều kỹ thuật hiện đại trong chẩn đoán bệnh lý thường gặp ở tụy như:
Để đặt lịch thăm khám và điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bạn vui lòng liên hệ 093 180 6858 – 028 7102 6789 (TP.HCM) hoặc 024 7106 6858 – 024 3872 3872 (Hà Nội).
Các bệnh thường gặp ở tụy như viêm tụy cấp, viêm tụy mạn, u tụy hay rối loạn nội tiết thường diễn tiến âm thầm nhưng tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, những tổn thương tại tuyến tụy có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả hệ tiêu hóa và chuyển hóa. Nhận diện sớm triệu chứng, hiểu rõ cơ chế bệnh sinh và mối liên hệ giữa tụy với các chức năng sống còn là yếu tố then chốt giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, bảo vệ sức khỏe toàn thân một cách bền vững.
