Người bị ung thư tụy nên ăn gì, kiêng gì hỗ trợ điều trị bệnh?

Người bị ung thư tụy nên ăn gì để cải thiện thể trạng và hạn chế biến chứng là mối quan tâm hàng đầu trong suốt quá trình điều trị. Chán ăn, rối loạn tiêu hóa và sụt cân nghiêm trọng là những thách thức thường gặp, nếu không được kiểm soát có thể làm giảm hiệu quả can thiệp y khoa. Chế độ ăn phù hợp giúp người bệnh tăng khả năng hấp thu và duy trì sức khỏe tổng thể. Bài viết sau, Nutrihome sẽ hướng dẫn bạn lựa chọn thực phẩm đúng cách, an toàn và phù hợp với từng giai đoạn điều trị.

Bài viết sau sẽ cung cấp thông tin về nguyên tắc dinh dưỡng cơ bản, các nhóm thực phẩm nên ăn và cần kiêng, gợi ý thực đơn theo từng giai đoạn điều trị, cùng những lưu ý quan trọng khi xây dựng chế độ ăn cho người ung thư tụy.

Đâu là thực phẩm người bị ung thư tụy nên ăn?

Nguyên tắc dinh dưỡng cho người bị ung thư tụy

Không có một nguyên tắc dinh dưỡng chung dành cho tất cả người bệnh ung thư tụy. Bởi mỗi trường hợp đều có triệu chứng, chỉ định ăn uống và khả năng dung nạp thực phẩm khác nhau. Cụ thể:

• Triệu chứng: Người bệnh ung thư tụy thường dễ bị đau bụng, chán ăn, nhanh no, buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy hoặc táo bón. Ngoài ra, còn xuất hiện thay đổi bất thường về chuyển hóa do tăng dị hóa protein và tăng tiêu hao năng lượng.
• Chỉ định cách ăn uống: Tùy trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:
  • Nhịn ăn qua đường miệng (tạm thời) nếu có viêm tụy cấp.
  • Bổ sung dưỡng chất thay thế qua đường truyền tĩnh mạch hoặc qua ống sonde mũi-ruột.
  • Bổ sung thực phẩm chức năng, enzyme tiêu hóa qua đường uống.
  • Ăn uống bình thường qua đường miệng.

Vì vậy, chế độ ăn uống cũng cần được cá nhân hóa, điều chỉnh tùy theo triệu chứng, mức độ dị hóa, khả năng dung nạp và đáp ứng điều trị của mỗi người.

Khi người bệnh có thể ăn uống hoàn toàn qua đường miệng và có dấu hiệu dung nạp tốt, dưới đây là 3 nguyên tắc nền tảng cần lưu ý:

1. Ưu tiên đảm bảo năng lượng

Khi tìm hiểu người bị ung thư tụy nên ăn gì, nguyên tắc đầu tiên cần ghi nhớ là đảm bảo đủ năng lượng để bù đắp sự thâm hụt do giai đoạn nhịn ăn hoặc chán ăn, đồng thời hỗ trợ phòng ngừa Hội chứng suy mòn (cachexia) và bệnh suy dinh dưỡng (malnutrition). Trong đó:

• Hội chứng suy mòn (cachexia):
  • Là hội chứng đặc trưng bởi sự mất dần nhưng đáng kể khối lượng cơ xương (hoặc cả mỡ) đi kèm với suy giảm chức năng cơ thể, dù cho chỉ giảm ăn chút ít hoặc ăn uống đầy đủ.
  • Theo ước tính, có đến hơn 80% người bệnh ung thư tụy bị sụt cân đáng kể khi được chẩn đoán và dần tiến triển thành Hội chứng suy mòn (cachexia).
• Bệnh suy dinh dưỡng: Tình trạng thường gặp ở 30-87% người bệnh ung thư nói chung, bao gồm cả người bệnh ung thư tuyến tụy.

Khuyến nghị:

• Mức năng lượng phù hợp dao động từ 25-35 calo/kg thể trọng mỗi ngày hoặc tuân theo chỉ định khác từ bác sĩ.
• Về tỷ lệ các chất sinh năng lượng như carbohydrate (chất đường bột), protein (đạm), với mức khuyến nghị 1.2 – 2g/kg thể trọng để ngăn chặn hội chứng suy mòn, bảo vệ khối cơ. Đồng thời, nên hạn chế chất béo, đặc biệt là chất béo bão hòa, theo Tạp chí Ung thư Quốc tế.

Ăn uống đầy đủ năng lượng giúp người bệnh phòng ngừa Hội chứng suy mòn (cachexia)

2. Chia nhỏ bữa ăn, ăn nhiều lần trong ngày

Thay vì ăn 3 bữa lớn truyền thống, việc chia thành 5-6 cữ ăn mỗi ngày giúp giảm áp lực cho hệ tiêu hóa, bởi vì mỗi lần ăn tuyến tụy chỉ cần tiết một lượng enzyme vừa phải để xử lý thực phẩm. Bên cạnh đó, ăn nhiều bữa nhỏ còn tối ưu hóa khả năng hấp thu dưỡng chất và duy trì mức năng lượng ổn định suốt cả ngày, tránh tình trạng mệt mỏi do hạ đường huyết giữa các bữa.

3. Kiêng thực phẩm gây viêm và kích thích

4 nhóm thực phẩm có thể làm trầm trọng thêm tình trạng viêm và kích thích tuyến tụy, cần hạn chế hoặc loại bỏ khỏi thực đơn bao gồm:

• Thực phẩm giàu chất béo bão hòa, cholesterol: Mỡ động vật, da gà, nội tạng làm tăng gánh nặng tiết lipase (enzyme tiêu hóa chất béo), khiến tuyến tụy phải hoạt động quá mức. Đồng thời, tiêu thụ thường xuyên còn kích thích các phản ứng viêm, làm chậm tốc độ phục hồi sau điều trị
• Thực phẩm nhiều đường: Bánh kẹo, nước ngọt gây dao động đường huyết đột ngột, ảnh hưởng đến chức năng nội tiết của tụy trong việc điều hòa insulin.
• Thực phẩm chứa cồn (rượu, bia): Ethanol được chuyển hóa thành acetaldehyde, một chất độc trực tiếp gây tổn thương tế bào tụy và thúc đẩy phản ứng viêm.
• Thực phẩm cay nóng, nhiều gia vị: Capsaicin trong ớt và các hợp chất kích thích khác làm tăng tiết dịch vị, gián tiếp gây áp lực lên tuyến tụy.

Người bị ung thư tụy nên ăn gì?

Người bị ung thư tụy nên ăn thực phẩm dễ tiêu, giàu đạm chất lượng cao, ít chất béo và giàu enzyme hỗ trợ tiêu hóa. Chế độ ăn cần bổ sung rau xanh, trái cây mềm, ngũ cốc nguyên cám và chất béo lành mạnh như dầu ô liu hoặc cá béo, giúp duy trì năng lượng và giảm suy mòn. Cụ thể:

1. Các loại cá

Khi xem xét người bị ung thư tụy nên ăn gì để bổ sung protein, các loại cá là lựa chọn ưu tiên. Cá cung cấp protein có giá trị sinh học cao với cấu trúc các chuỗi (sợi) protein ngắn, dễ tiêu hóa hơn so với thịt đỏ (heo, bò, dê…).

Đặc biệt, cá béo như cá hồi, cá thu, cá ngừ chứa hàm lượng omega-3 dồi dào, có tác dụng ức chế sản xuất các cytokine tiền viêm (các protein tín hiệu gây viêm), từ đó giảm phản ứng viêm trong cơ thể.

Tuy nhiên, do hàm lượng chất béo cao, nên tiêu thụ cá béo với tần suất 2-3 lần/tuần, mỗi lần khoảng 80-100g, và chỉ khi cơ thể dung nạp tốt mà không xuất hiện triệu chứng đầy bụng hay tiêu chảy.

2. Trứng

Trứng là nguồn thực phẩm cung cấp đầy đủ 9 loại axit amin thiết yếu, giúp cơ thể tổng hợp protein hiệu quả phục vụ quá trình phục hồi mô. Ưu điểm nổi bật của trứng nằm ở tính linh hoạt trong chế biến: luộc, hấp, chưng… đều phù hợp và dễ tiêu hóa.

Đối với người có rối loạn tiêu hóa do suy giảm chức năng tụy, lòng trắng trứng là phần nên ưu tiên vì gần như không chứa chất béo, giảm thiểu nhu cầu tiết enzyme lipase ở tụy. Trứng phù hợp cho bữa sáng hoặc khi cảm giác chán ăn xuất hiện, vì khẩu phần nhỏ gọn nhưng vẫn đảm bảo giá trị dinh dưỡng.

Người bệnh tụy có dấu hiệu khó tiêu hóa chất béo nên ưu tiên ăn phần lòng trắng

3. Đậu phụ (đậu hũ)

Khi tìm hiểu người bị ung thư tụy nên ăn gì, đậu phụ nổi bật như nguồn đạm thực vật lành mạnh. Được chế biến từ đậu nành, đậu phụ cung cấp nguồn protein hoàn chỉnh – chứa đủ 9 loại axit amin thiết yếu, cùng hàm lượng chất béo bão hòa thấp, không tạo gánh nặng cho hệ tiêu hóa như một số loại đạm động vật.

Ngoài ra, cấu trúc mềm mịn của đậu phụ giúp dạ dày và ruột non xử lý dễ dàng, giảm thiểu kích ứng. Thực phẩm này phù hợp với cả người ăn chay lẫn người có chức năng tụy suy giảm, có thể chế biến thành canh, hấp hoặc xào nhẹ với rau củ.

4. Rau củ nhiều màu sắc

Nhóm rau củ nhiều màu sắc (bí đỏ, cà rốt, cải bó xôi…) chứa hàm lượng beta-carotene dồi dào, một tiền chất của vitamin A có hoạt tính chống oxy hóa mạnh. Beta-carotene giúp trung hòa các gốc tự do sinh ra trong quá trình hóa trị hoặc xạ trị, từ đó giảm stress oxy hóa và góp phần bảo vệ tế bào.

Bên cạnh đó, vitamin A còn hỗ trợ tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng hiệu quả hơn. Để tối ưu hấp thu, nên nấu mềm hoặc nghiền nhuyễn các loại rau củ này thành súp hoặc cháo, vì nhiệt độ giúp phá vỡ thành tế bào thực vật và giải phóng beta-carotene.

5. Yến mạch

Khi cân nhắc người bị ung thư tụy nên ăn gì để có nguồn năng lượng bền vững, yến mạch là lựa chọn hợp lý. Yến mạch thuộc nhóm tinh bột phức (complex carbohydrate), được tiêu hóa và hấp thu chậm, giúp duy trì mức đường huyết ổn định mà không gây tăng đột biến.

Đặc biệt, yến mạch giàu beta-glucan, một loại chất xơ hòa tan có khả năng tạo gel trong đường tiêu hóa, hỗ trợ phòng ngừa tiêu chảy lẫn táo bón – hai triệu chứng thường gặp ở người ung thư tụy. Cách chế biến phù hợp là nấu thành cháo loãng hoặc súp, tránh ăn dạng hạt nguyên vì kết cấu cứng có thể gây khó tiêu.

6. Việt quất, đu đủ, cam

Nhóm trái cây này cung cấp vitamin C và các chất chống oxy hóa thuộc nhóm polyphenols với hoạt tính chống viêm và tăng cường sức đề kháng. Cụ thể:

• Việt quất chứa anthocyanin – một polyphenol tạo màu tím xanh đặc trưng cho quả, có khả năng ức chế các enzyme gây viêm.
• Đu đủ mang lại lợi ích kép, vừa giàu vitamin C vừa chứa papain, một enzyme tự nhiên hỗ trợ phân giải protein, góp phần giảm bớt gánh nặng tiêu hóa cho tụy.
• Cam cung cấp vitamin C dồi dào, giúp tăng cường sức đề kháng để cơ thể chống chọi tốt hơn sau hóa trị/xạ trị, cùng flavonoid có tác dụng bảo vệ tế bào.

Tuy nhiên, với các loại trái cây giàu tính axit như cam, cần thận trọng khi người bệnh đang gặp kích ứng dạ dày, loét niêm mạc miệng do hóa trị hoặc tiêu chảy, bởi vì độ chua có thể làm nặng thêm các triệu chứng này.

Cam chứa nhiều vitamin C, giúp tăng cường sức đề kháng

7. Cơm trắng mềm, bánh mì nguyên cám

Trong thực đơn hàng ngày, người bị ung thư tụy nên ăn gì để duy trì nguồn năng lượng nền, hạn chế tình trạng mệt mỏi, uể oải? Cơm trắng nấu mềm và bánh mì nguyên cám là hai lựa chọn phù hợp. Cụ thể:

• Cơm trắng mềm có cấu trúc tinh bột đã được hồ hóa hoàn toàn, dễ tiêu hóa và ít gây kích ứng đường ruột hơn so với các loại ngũ cốc nguyên hạt cứng. Hồ hóa tinh bột là quá trình hạt tinh bột hút nước và trương nở khi được nấu chín, làm cấu trúc tinh thể bị phá vỡ để enzyme tiêu hóa dễ tiếp cận
• Bánh mì nguyên cám cung cấp thêm chất xơ và vitamin nhóm B, hỗ trợ chuyển hóa năng lượng. Cả hai có thể kết hợp linh hoạt với các món ăn khác trong ngày, tạo nền tảng carbohydrate ổn định cho cơ thể.

8. Sữa ít béo, sữa không đường

Sữa là nguồn bổ sung canxi, vitamin D và protein tiện lợi, tuy nhiên cần lựa chọn phù hợp với tình trạng tiêu hóa. Người bệnh ung thư tụy nên ưu tiên:

• Sữa ít béo hoặc tách béo: Nhằm giảm thiểu lượng chất béo cần tiêu hóa, từ đó giảm nhu cầu tiết lipase của tuyến tụy.
• Sữa không đường: Hạn chế gây dao động đường huyết và phù hợp hơn cho người có chức năng nội tiết (tiết insulin) ở tụy suy giảm.
• Sữa thực vật (sữa hạnh nhân, sữa yến mạch…): Phù hợp đối với người không dung nạp lactose (đường sữa) hoặc gặp triệu chứng đầy hơi, tiêu chảy khi uống sữa bò

Người bị ung thư tụy nên kiêng ăn gì?

Người bị ung thư tụy nên kiêng ăn các thực phẩm khó tiêu, gây kích ứng tiêu hóa hoặc làm tăng viêm, bao gồm:

1. Chất béo bão hòa, chiên rán nhiều dầu

Khi tìm hiểu ung thư tụy kiêng ăn gì, nhóm thực phẩm chiên rán, nhiều dầu mỡ đứng đầu danh sách cần tránh. Chất béo bão hòa từ mỡ động vật, bơ, da gia cầm đòi hỏi tuyến tụy phải tiết lượng lớn lipase để phân giải. Khi chức năng tụy đã suy giảm, việc tiêu hóa chất béo có thể dẫn đến các triệu chứng đầy bụng, chướng hơi, tiêu chảy phân mỡ (steatorrhea).

Ngoài ra, thực phẩm chiên rán còn sinh ra các sản phẩm oxy hóa lipid trong quá trình chế biến ở nhiệt độ cao. Tiêu thụ thường xuyên có thể làm tăng số lượng các phản ứng viêm trong cơ thể, góp phần làm tăng nguy cơ tái phát ung thư tụy, theo Tạp chí Ung thư Quốc tế.

2. Đường tinh luyện, nước ngọt có gas

Đường tinh luyện và đồ uống có gas chứa hàm lượng đường đơn cao, gây tăng đường huyết nhanh chóng sau khi tiêu thụ. Điều này buộc tuyến tụy phải tiết insulin gấp để điều hòa, tạo thêm gánh nặng cho tụy khi đang tổn thương. Bên cạnh đó, đường tinh luyện còn thúc đẩy phản ứng viêm thông qua việc kích hoạt các con đường tín hiệu viêm trong tế bào.

Đường kích thích tụy tiết insulin và thúc đẩy các phản ứng viêm

3. Thức ăn chế biến sẵn, nhiều phụ gia

Người bị ung thư tuyến tụy không nên ăn gì chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội, đồ hộp…. Bởi vì nhóm thực phẩm này thường chứa chất bảo quản như nitrat và nitrit, khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành nitrosamine, hợp chất có nguy cơ gây độc cho tế bào. Ngoài ra, hàm lượng natri cao trong thực phẩm chế biến sẵn làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan và tụy.

Nếu có nhu cầu được tư vấn điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học, hỗ trợ phục hồi sau điều trị, người bệnh có thể cân nhắc đến Khoa Dinh dưỡng – Tiết chế, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Chuyên khoa có sự phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Ung bướu, giúp người bệnh được xây dựng thực đơn cá nhân hóa theo từng giai đoạn điều trị, tình trạng sức khỏe và khả năng dung nạp.

Gợi ý thực đơn cho người ung thư tụy theo từng giai đoạn

1. Giai đoạn trước điều trị (chuẩn bị hóa trị/xạ trị)

Trước khi bắt đầu hóa trị hoặc xạ trị, mục tiêu dinh dưỡng là tăng cường thể trạng, tích lũy đủ năng lượng và protein để cơ thể có “nguồn dự trữ” đối phó với tác dụng phụ sắp tới. Giai đoạn này cho phép ăn theo sở thích nhưng vẫn cần kiểm soát chất lượng thực phẩm, ưu tiên món giàu dinh dưỡng, ít chất béo, đường tinh luyện và dễ tiêu.

Thực đơn gợi ý:

2. Giai đoạn đang điều trị

Trong quá trình hóa trị hoặc xạ trị, cơ thể thường xuất hiện các tác dụng phụ như buồn nôn, chán ăn, viêm loét miệng và rối loạn tiêu hóa. Nguyên tắc ăn uống giai đoạn này là chia nhỏ bữa tối đa, ưu tiên thức ăn lỏng hoặc mềm, ít béo, nhạt gia vị, và tránh món có mùi mạnh để giảm cảm giác buồn nôn.

Thực đơn gợi ý:

3. Giai đoạn sau điều trị hoặc chăm sóc giảm nhẹ

Sau khi kết thúc các đợt điều trị tích cực hoặc trong giai đoạn chăm sóc giảm nhẹ, trọng tâm dinh dưỡng chuyển sang duy trì cân nặng ổn định và giảm thiểu triệu chứng khó chịu. Thực đơn có thể được cá nhân hóa theo tình trạng sức khỏe, sở thích và khả năng tiêu hóa của từng người.

Thực đơn gợi ý:

Người bệnh ung thư tụy muốn xây dựng thực đơn ăn uống hoàn chỉnh theo ngày/tuần/tháng nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu, có thể cân nhắc đến Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome. Tại đây, đội ngũ bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng tại đây sẽ đánh giá toàn diện tình trạng dinh dưỡng, theo dõi các chỉ số sinh hóa và điều chỉnh chế độ ăn kịp thời trong suốt quá trình điều trị. Để đặt lịch thăm khám và điều trị tại Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome, bạn vui lòng liên hệ đến số hotline 1900 633 599 .

Tư vấn với chuyên gia dinh dưỡng giúp xây dựng thực đơn ăn uống cá thể hóa

Lưu ý khi xây dựng chế độ ăn cho người ung thư tụy

Khi tìm hiểu người bị ung thư tụy nên ăn gì, vấn đề không chỉ dừng lại ở danh sách thực phẩm, mà người bệnh cũng cần lưu ý đến 4 khía cạnh sau để việc ăn uống trở nên an toàn với tụy đang tổn thương:

• Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng ung thư: Mỗi người có tình trạng bệnh, giai đoạn điều trị và khả năng dung nạp khác nhau, do đó cần có kế hoạch dinh dưỡng được cá nhân hóa bởi chuyên gia.
• Sử dụng enzyme, thực phẩm bổ sung khi có chỉ định:
  • Người bị suy tụy ngoại tiết (tình trạng tuyến tụy giảm tiết enzyme tiêu hóa) cần bổ sung enzyme như lipase, protease, amylase để hỗ trợ phân giải chất béo, protein và tinh bột.
  • Enzyme bổ sung còn giúp cải thiện hấp thu vitamin tan trong dầu như A, D, E, K. Tuy nhiên, loại enzyme, liều lượng và thời điểm dùng phải được bác sĩ chỉ định cụ thể, vì dùng sai có thể gây tiêu chảy, kích ứng đường tiêu hóa hoặc không đạt hiệu quả mong muốn.
• Kết hợp chế độ ăn với nghỉ ngơi hợp lý và tuân thủ điều trị: Dinh dưỡng là một phần trong kế hoạch điều trị tổng thể. Việc nghỉ ngơi đủ giấc, giảm căng thẳng và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả của chế độ ăn uống.

Người bị ung thư tụy nên ăn gì cần được xác định dựa trên khả năng tiêu hóa, nhu cầu dinh dưỡng và giai đoạn điều trị cụ thể. Chế độ ăn giàu đạm dễ hấp thu, ít chất béo và bổ sung rau củ nấu mềm có thể giúp cải thiện thể trạng, giảm suy mòn và hỗ trợ hiệu quả cho quá trình điều trị. Dinh dưỡng không thay thế thuốc điều trị, nhưng đóng vai trò thiết yếu trong việc nâng cao chất lượng sống. Mọi thay đổi trong khẩu phần cần được điều chỉnh phù hợp với diễn tiến lâm sàng của từng người bệnh.