Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Ung thư cổ tử cung có lây không là băn khoăn của nhiều người, đặc biệt khi bệnh có liên quan chặt chẽ đến virus HPV. Trên thực tế, bản thân ung thư không truyền từ người này sang người khác, nhưng HPV có thể lây qua quan hệ tình dục và tiếp xúc thân mật vùng sinh dục. Sự nhầm lẫn giữa khả năng lây của virus và khả năng lây của ung thư khiến nhiều người lo ngại khi sống chung hoặc chăm sóc người bệnh. Hiểu đúng cơ chế này giúp chủ động phòng ngừa HPV, tầm soát và bảo vệ sức khỏe phù hợp.
Bài viết được BS Bùi Công Sự, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC duyệt y khoa nhằm đảm bảo nội dung cung cấp thông tin chính xác, phù hợp với kiến thức chuyên môn và các khuyến cáo hiện hành về HPV, ung thư cổ tử cung cũng như biện pháp phòng ngừa bệnh.
Ung thư cổ tử cung không lây từ người sang người qua quan hệ tình dục, tiếp xúc hay sinh hoạt chung. Tuy nhiên, HPV, tác nhân chính liên quan đến bệnh, có thể lây qua quan hệ tình dục và tiếp xúc da kề da vùng sinh dục.
Ung thư cổ tử cung không lây truyền từ người này sang người khác, nhưng nguyên nhân chính gây bệnh là virus gây u nhú ở người – HPV (Tên tiếng Anh: Human Papilloma Virus) thì có khả năng lây nhiễm, đa số người có hoạt động tình dục sẽ nhiễm HPV ít nhất một lần trong đời. Đây là tác nhân gây ra khoảng đến 99% trường hợp ung thư cổ tử cung trên toàn cầu, theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Dù vậy, không phải ai nhiễm HPV cũng sẽ bị ung thư cổ tử cung. Phần lớn trường hợp, hệ miễn dịch có khả năng loại bỏ virus tự nhiên sau vài tháng đến vài năm. Chỉ khi nhiễm kéo dài các chủng HPV nguy cơ cao, tế bào cổ tử cung mới có thể bị biến đổi bất thường, dẫn đến tiền ung thư rồi tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Do đó, cách bảo vệ hiệu quả nhất là tiêm vắc xin HPV đúng độ tuổi khuyến cáo, kết hợp với tầm soát định kỳ (Pap smear, xét nghiệm HPV) và duy trì đời sống tình dục an toàn. Đây chính là chìa khóa để giảm thiểu nguy cơ ung thư, đồng thời bảo vệ sức khỏe cho bản thân và hạnh phúc gia đình.
Ung thư cổ tử cung không lây truyền từ người này sang người khác, nhưng nguyên nhân chính gây bệnh là virus gây u nhú ở người – HPV thì có khả năng lây nhiễm.
HPV có thể gặp ở bất cứ ai, không phân biệt nam, nữ nhưng một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm HPV và thúc đẩy quá trình tiến triển thành ung thư.
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ nhiễm HPV bao gồm: Những người chưa tiêm phòng HPV, người có thói quen quan hệ tình dục không an toàn hay thiếu kiến thức về giới tính.
Ung thư cổ tử cung không lây từ người sang người, nhưng HPV, tác nhân chính gây bệnh, có thể lây qua tiếp xúc tình dục. Người chưa tiêm vắc xin HPV có nguy cơ nhiễm các chủng virus thuộc phạm vi phòng ngừa của vắc xin cao hơn người đã được tiêm chủng đầy đủ. Vắc xin giúp cơ thể tạo miễn dịch chống HPV và giảm nguy cơ xuất hiện tổn thương tiền ung thư do các chủng liên quan. Vì vậy, WHO và CDC khuyến cáo tiêm phòng từ tuổi vị thành niên, ưu tiên trước khi bắt đầu quan hệ tình dục để đạt hiệu quả phòng ngừa cao.
Những người bắt đầu quan hệ tình dục từ tuổi vị thành niên hoặc có nhiều bạn tình trong đời sẽ tiếp xúc với virus nhiều lần, làm tăng nguy cơ nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao.
Theo một phân tích về hoạt động tình dục sớm và nguy cơ ung thư cổ tử cung tại Châu Phi cho thấy, hoạt động tình dục trước 18 tuổi tăng nguy cơ nhiễm HPV. Nhóm phụ nữ quan hệ tình dục trước 18 tuổi có nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung cao hơn 2,95 lần so với nhóm phụ nữ bắt đầu quan hệ tình dục muộn hơn.
Những người bắt đầu quan hệ tình dục từ tuổi vị thành niên hoặc có nhiều bạn tình trong đời sẽ tiếp xúc với virus nhiều lần, làm tăng nguy cơ nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao.
Ung thư cổ tử cung không lây qua quan hệ tình dục, nhưng HPV, tác nhân chính liên quan đến bệnh, có thể lây khi tiếp xúc tình dục không an toàn.
Quan hệ không dùng bao cao su, có nhiều bạn tình hoặc bắt đầu quan hệ sớm làm tăng khả năng tiếp xúc với virus. Nếu nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài và hệ miễn dịch không kiểm soát được, tế bào cổ tử cung có thể biến đổi thành tổn thương tiền ung thư rồi tiến triển thành ung thư xâm lấn. Vì vậy, thực hành tình dục an toàn giúp giảm nguy cơ phơi nhiễm HPV, dù không thể loại bỏ hoàn toàn khả năng lây nhiễm.
Ở tuổi dậy thì, thiếu kiến thức về sức khỏe giới tính có thể làm tăng nguy cơ nhiễm HPV nếu trẻ quan hệ tình dục sớm hoặc không áp dụng biện pháp bảo vệ phù hợp.
HPV có thể lây qua tiếp xúc tình dục, trong khi ung thư cổ tử cung không lây trực tiếp từ người sang người. Việc chưa hiểu đúng về đường lây của HPV, lợi ích của vắc xin và vai trò của sàng lọc có thể dẫn đến bỏ lỡ các biện pháp phòng ngừa cần thiết. Giáo dục giới tính, tiêm vắc xin HPV và tầm soát theo khuyến cáo góp phần giảm nguy cơ nhiễm HPV kéo dài và tổn thương tiền ung thư.
Theo một nghiên cứu tại một trường trung học cơ sở ở Hậu Giang nằm 2023, trên 337 học sinh cho thấy, tỷ lệ học sinh có kiến thức đúng về dự phòng lây nhiễm HPV chỉ đạt 35,6%.
Nhiều em học sinh thậm chí cả người lớn còn quan niệm rằng HPV là bệnh phụ nữ, nam giới không mắc bệnh hay việc tiêm vắc xin HPV sớm cho trẻ khi đến tuổi có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản tuổi dạy thì hoặc khiến trẻ tò mò về giới tính và quan hệ sớm. Thực tế, đây đều là những quan niệm sai lầm, bởi HPV có thể xuất hiện ở cả nam và nữ giới. Thậm chí, tỷ lệ nam giới nhiễm HPV trung bình trong suốt đời có thể lên đến 91%, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới chỉ có 85%.
Việc tiêm vắc xin HPV cho trẻ khi đến tuổi chỉ định đã được chứng minh là an toàn, hiệu quả, không gây mãn kinh sớm, chậm kinh hay vô sinh như nhiều người vẫn nghĩ.
Phần lớn các trường hợp nhiễm HPV sẽ được cơ thể tự đào thải trong vòng 1 – 2 năm nhờ hệ miễn dịch, song nguy cơ virus tiến triển thành ung thư có thể tăng lên nếu nhiễm các type HPV nguy cơ cao. Những chủng như HPV 16, 18, 31, 33… được xác định là nguy cơ cao vì khả năng tích hợp vào DNA tế bào chủ, làm rối loạn cơ chế kiểm soát phân bào. Nhiễm chủng nguy cơ cao kéo dài là yếu tố quyết định để tế bào cổ tử cung tiến triển thành tổn thương tiền ung thư.
Phần lớn các trường hợp nhiễm HPV sẽ được cơ thể tự đào thải trong vòng 1 – 2 năm nhờ hệ miễn dịch, song nguy cơ virus tiến triển thành ung thư có thể tăng lên nếu nhiễm các type HPV nguy cơ cao.
Mặt khác, ở những người gặp tình trạng suy giảm miễn dịch như HIV, người ghép tạng sử dụng các loại thuốc ức chế miễn dịch hoặc các bệnh suy giảm miễn dịch khác có thể tăng nguy cơ nhiễm HPV dai dẳng, tổn thương mức độ cao và hình thành ung thư. Ngoài ra, các yếu tố cơ địa và nội tiết như mang đa thai/sinh con nhiều lần cũng làm tăng nguy cơ ung thư cổ tử cung ở người nhiễm HPV.
Các yếu tố môi trường – hành vi như hút thuốc lá, sử dụng rượu cũng làm tăng nguy cơ HPV tiến triển thành ung thư. Người thường xuyên quan hệ tình dục, đặc biệt là có hành vi quan hệ tình dục không an toàn, người có nhiều bạn tình hay bắt đầu quan hệ sớm cũng là các yếu tố tăng nguy cơ nhiễm HPV và tiến triển thành ung thư.
Một yếu tố “thầm lặng” khác thúc đẩy nguy cơ ung thư cổ tử cung do HPV là lơ là trong việc khám sàng lọc định kỳ hàng năm từ đó dẫn đến trì hoãn xử trí tổn thương tiền ung thư. Chính điều này khiến ung thư cổ tử cung không được phát hiện và xử trí kịp thời trong giai đoạn sớm, từ đó bệnh tiến triển nặng hơn, tốn kém nhiều chi phí và giảm xác suất điều trị thành công.
Ung thư cổ tử cung là một trong những bệnh ung thư hiếm hoi có thể phòng ngừa hiệu quả và an toàn bằng vắc xin phòng HPV – nguyên nhân chính gây ung thư, kết hợp cùng việc quan hệ tình dục an toàn và tầm soát sức khỏe định kỳ.
Theo các nghiên cứu, HPV 16 và HPV 18 là hai type virus gây ra khoảng 70% ca mắc ung thư cổ tử cung. Trong khi đó type 6 và 11 là hai type virus gây ra khoảng 90% trường hợp sùi mào gà. May mắn thay, các type virus thường gặp gây ung thư cổ tử cung và cả sùi mào gà đều đã có trong vắc xin phòng bệnh. Vắc xin phòng HPV được xem là phương pháp phòng ngừa virus hiệu quả, an toàn và tiết kiệm nhất.
Vắc xin phòng HPV có khả năng phòng ngừa các bệnh nguy hiểm do HPV gây ra, gồm ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư hầu họng, ung thư âm hộ và ung thư âm đạo, cũng như sùi mào gà. Không chỉ bảo vệ trẻ em gái và phụ nữ, vắc xin phòng HPV còn bảo vệ cho trẻ em trai và nam giới trước sự tấn công của HPV.
Đặc biệt, tiêm càng sớm hiệu quả càng tốt. Độ tuổi 9 – 14 được xem là độ tuổi vàng tiêm chủng HPV. Lúc này, hệ miễn dịch của trẻ đáp ứng tốt nhất với vắc xin và có khả năng phòng virus trước khi có nguy cơ tiếp xúc, giảm nguy cơ nhiễm virus và mắc các bệnh nghiêm trọng như ung thư cổ tử cung. Hiện các loại vắc xin phòng HPV Gardasil và Gardasil 9 đang có sẵn, số lượng lớn, tiêm an toàn và nhiều ưu đãi tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC.
Vắc xin phòng HPV có khả năng phòng ngừa các bệnh nguy hiểm do HPV gây ra, gồm ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, ung thư hầu họng, ung thư âm hộ và ung thư âm đạo, cũng như sùi mào gà.
Bên cạnh việc tiêm phòng vắc xin, người dân cần lưu ý giữ thói quen quan hệ tình dục sử dụng biện pháp an toàn. Bên cạnh đó nên quan hệ chung thủy 1 vợ 1 chồng để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm virus.
Song song với thói quen quan hệ tình dục an toàn, nữ giới cần tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ. Nếu được phát hiện sớm, ung thư cổ tử cung là một trong những loại ung thư có khả năng điều trị thành công cao nhất. Nếu ung thư cổ tử cung ở giai đoạn sớm, khu trú tại chỗ thì tỷ lệ điều trị khỏi là 93%. Tuy nhiên, nếu phát hiện trễ thì tỷ lệ trị khỏi chỉ còn 15%.
Phụ nữ có quan hệ tình dục nên được phết tế bào cổ tử cung và khám phụ khoa mỗi năm một lần. Sau 3 lần liên tiếp nhận được kết quả bình thường, thì khoảng thời gian tầm soát định kỳ có thể dao động từ 2 – 3 năm/ lần cho đến khi 60 tuổi (tùy thuộc vào chỉ định của bác sĩ cho từng cá nhân).
Hiểu rõ ung thư cổ tử cung có lây không giúp mỗi người chủ động hơn trong phòng ngừa HPV, tác nhân liên quan đến phần lớn trường hợp bệnh. Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC cung cấp các loại vaccine HPV theo chỉ định và độ tuổi phù hợp, đồng thời tư vấn lịch tiêm dựa trên tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe. Chủ động tiêm vaccine đúng lịch là một trong những biện pháp giúp giảm nguy cơ nhiễm các chủng HPV thuộc phạm vi phòng ngừa của vaccine.
Ung thư cổ tử cung có lây không? Bản thân bệnh không lây từ người sang người, nhưng HPV, tác nhân chính liên quan đến ung thư cổ tử cung, có thể truyền qua tiếp xúc tình dục và tiếp xúc da kề da vùng sinh dục. Vì vậy, cần phân biệt rõ giữa khả năng lây nhiễm của HPV và sự hình thành ung thư. Chủ động tiêm vaccine HPV, quan hệ tình dục an toàn và tầm soát cổ tử cung định kỳ giúp giảm nguy cơ nhiễm HPV kéo dài, phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư và hỗ trợ phòng bệnh hiệu quả hơn.
