Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Sự xuất hiện của vắc xin tay chân miệng tại Việt Nam mở ra thêm lựa chọn phòng bệnh cho trẻ nhỏ, đặc biệt trước nguy cơ biến chứng nghiêm trọng do virus EV71. Tuy nhiên, vắc xin có phòng được tất cả các chủng virus gây bệnh không, trẻ mấy tuổi có thể tiêm và lịch tiêm như thế nào? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về công dụng, hiệu quả bảo vệ, đối tượng chỉ định, lịch tiêm và những lưu ý quan trọng dành cho phụ huynh.
Bài viết có sự tư vấn Y khoa của BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC
Vắc xin tay chân miệng là chế phẩm sinh học được phát triển nhằm kích thích hệ miễn phí tạo kháng thể chủ động giúp cơ thể nhận diện và chống lại virus gây bệnh tay chân miệng. Đây là bệnh truyền nhiễm do nhiều loại Enterovirus gây ra, thường gặp ở trẻ nhỏ, trong đó Enterovirus A71 (EV71) là một trong những tác nhân đặc biệt đáng lưu ý vì có liên quan đến các trường hợp bệnh nặng, biến chứng thần kinh và tim phổi.
Hiện nay, Việt Nam đã có vắc xin phòng bệnh tay chân miệng, được Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế Việt Nam) phê duyệt từ ngày 17/03/2026 và được Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC triển khai tiêm đầu tiên vào ngày 25/9/2026 tại hàng trăm trung tâm trên toàn quốc. Vắc xin được sử dụng là Envacgen của Substipharm Biologics (Thụy Sĩ), sản xuất bởi Medigen Vaccine Biologics Corp. (MVC) tại nhà máy ở Đài Loan, đạt tiêu chuẩn PIC/S GMP.
Envacgen là vắc xin phòng bệnh tay chân miệng do Enterovirus A71. Envacgen sử dụng virus EV71 đã được bất hoạt, không còn khả năng nhân lên trong cơ thể nhưng vẫn giữ các thành phần kháng nguyên cần thiết để kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể đặc hiệu. Nhờ đó, vắc xin giúp trẻ hình thành miễn dịch chủ động, giảm nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng do EV71 và nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.
Kết quả nghiên cứu lâm sàng giai đoạn 3 trên hơn 3.000 trẻ, trong đó 82,9% là trẻ em Việt Nam, cho thấy Envacgen đạt hiệu lực bảo vệ 96,8 – 100% đối với bệnh tay chân miệng do EV71 và tỷ lệ tạo miễn dịch đạt 99,5 – 100%. Dữ liệu theo dõi cho thấy khả năng bảo vệ được duy trì ít nhất 5 năm.
Vắc xin phòng tay chân miệng đã được triển khai tiêm đầu tiên và duy nhất tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC từ ngày 25/9/2026.
Vắc xin tay chân miệng Envacgen giúp phòng bệnh tay chân miệng do Enterovirus 71 gây ra. Đây là một trong những tác nhân có thể gây tay chân miệng nặng ở trẻ nhỏ, với nguy cơ dẫn đến các biến chứng thần kinh như giật mình chới với, run chi, thất điều, rung giật nhãn cầu, yếu hoặc liệt chi, rối loạn tri giác; nặng hơn có thể tiến triển thành viêm não, viêm thân não và rối loạn thần kinh thực vật. Khi hệ thần kinh thực vật bị ảnh hưởng, trẻ có thể xuất hiện mạch nhanh, tăng huyết áp, vã mồ hôi, da nổi bông, chi lạnh và các biểu hiện bất thường khác.
Ở những trường hợp rất nặng, bệnh có thể gây biến chứng hô hấp, tuần hoàn, biểu hiện bằng thở nhanh, khó thở, rút lõm ngực, giảm oxy máu, rối loạn nhịp thở, tím tái, phù phổi cấp hoặc sốc. Đây là những biến chứng có thể diễn tiến nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Vì vậy, Envacgen không chỉ phòng biểu hiện tay chân miệng thông thường do EV71 mà giúp ngăn ngừa các hậu quả nặng của nhiễm EV71, đặc biệt là các biến chứng thần kinh, hô hấp và tuần hoàn.
Vắc xin tay chân miệng được sử dụng cho trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi, kể cả trẻ đã từng mắc bệnh tay chân miệng và đã hồi phục, giúp trẻ chủ động hình thành miễn dịch phòng bệnh do virus EV71. Đây cũng là giai đoạn trẻ có nguy cơ mắc tay chân miệng cao, đặc biệt khi thường xuyên tiếp xúc với môi trường tập thể như nhà trẻ, trường mầm non, khu vui chơi. Cha mẹ nên chủ động đưa trẻ đi tiêm khi đủ tuổi, đúng lịch và hoàn thành đầy đủ phác đồ để trẻ có thời gian hình thành miễn dịch trước nguy cơ phơi nhiễm.
Vắc xin phòng bệnh tay chân miệng được chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi.
Lịch tiêm vắc xin tay chân miệng Envacgen được thiết kế dựa trên độ tuổi của trẻ tại thời điểm bắt đầu tiêm. Trẻ có thể cần 2 hoặc 3 mũi, cụ thể:
Trẻ từ tròn 2 tháng tuổi đến 2 tuổi tại thời điểm tiêm mũi đầu tiên, tiêm 3 mũi:
Trẻ từ trên 2 tuổi đến dưới 6 tuổi tại thời điểm tiêm mũi đầu tiên, tiêm 2 mũi:
Thông thường, trẻ tiêm vắc xin muộn lịch không cần tiêm lại từ đầu. Khi bị trễ lịch, cha mẹ nên đưa trẻ đi tiêm bù càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của bác sĩ, dựa trên độ tuổi và khoảng cách thực tế giữa các mũi đã tiêm.
Việc tiêm muộn không đồng nghĩa với mất đi đáp ứng miễn dịch đã hình thành từ các mũi trước. Tuy nhiên, trẻ có thể chưa đạt được mức độ bảo vệ phù hợp cho đến khi hoàn thành đủ số mũi theo phác đồ. Vì vậy, cha mẹ không nên chủ quan hoặc trì hoãn lịch tiêm của trẻ.
Để trẻ được bảo vệ đúng thời điểm, phụ huynh nên tuân thủ lịch tiêm theo khuyến cáo và đưa trẻ đi tiêm đúng lịch, đúng khoảng cách giữa các mũi. Khi trẻ lỡ lịch, cần tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn lịch tiêm bù phù hợp.
Trẻ bắt đầu tiêm vắc xin tay chân miệng Envacgen từ 2 tháng đến 2 tuổi cần tiêm đủ 3 mũi, trong đó 2 mũi đầu cách nhau 2 tháng và mũi thứ 3 được tiêm 10 tháng sau mũi 2. Mũi thứ 3 đóng vai trò củng cố đáp ứng miễn dịch đã hình thành sau 2 mũi cơ bản và giúp duy trì khả năng bảo vệ trong những năm đầu đời.
Trẻ dưới 2 tuổi có hệ miễn dịch đang phát triển, do đó đáp ứng miễn dịch có thể thay đổi theo thời gian. Dữ liệu nghiên cứu về vắc xin EV71 cho thấy ở trẻ nhỏ, nồng độ kháng thể có thể giảm sau các mũi tiêm cơ bản. Vì vậy, việc hoàn thành mũi thứ 3 theo đúng khoảng cách được phê duyệt giúp củng cố đáp ứng miễn dịch trước nguy cơ phơi nhiễm EV71.
Với trẻ trên 2 tuổi đến dưới 6 tuổi tại thời điểm bắt đầu tiêm, phác đồ Envacgen gồm 2 mũi, cách nhau 2 tháng và không cần mũi nhắc.
Phụ huynh nên đưa trẻ đi tiêm đầy đủ các mũi theo độ tuổi và đúng lịch để trẻ có đáp ứng miễn dịch phù hợp trước nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng do EV71.
Vắc xin tay chân miệng do EV71 có hiệu lực bảo vệ cao, với bằng chứng từ các nghiên cứu tiền lâm sàng và thử nghiệm lâm sàng, trong đó có thử nghiệm pha III (giai đoạn cuối cùng trước khi phê duyệt và cấp phép) được thực hiện trên hơn 3.000 trẻ em tại Việt Nam và Đài Loan (trong đó có 82,9% trẻ em Việt Nam). Kết quả nghiên cứu cho thấy vắc xin có hiệu lực bảo vệ cao đến 96,8% trước bệnh tay chân miệng do EV71 và đến 100% trong phòng ngừa nhập viện do EV71 gây ra, đồng thời ghi nhận hồ sơ an toàn thuận lợi.
Vắc xin tay chân miệng Envacgen có hồ sơ an toàn thuận lợi, phần lớn các phản ứng được ghi nhận ở mức độ nhẹ và tự khỏi. Đây là các phản ứng thông thường, có thể là biểu hiện của việc vắc xin đang hoạt động, kích thích hệ miễn dịch sinh kháng thể bảo vệ. Tuy nhiên, mức độ phản ứng là khác nhau ở từng người, có trẻ sẽ phản ứng rõ rệt hơn, có trẻ sẽ phản ứng khó nhận biết hơn, tùy vào cơ địa và khả năng đáp ứng miễn dịch của mỗi trẻ.
Giống như các loại vắc xin khác, vắc xin Envacgen có thể gây ra một số phản ứng sau tiêm do cơ thể đang hình thành đáp ứng miễn dịch. Phần lớn các phản ứng thường ở mức độ nhẹ, thoáng qua và tự hồi phục trong thời gian ngắn.
Các phản ứng có thể gặp gồm:
Trong một số trường hợp rất hiếm, trẻ sau khi tiêm vắc xin tay chân miệng có thể xuất hiện phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Vì vậy, trẻ cần được theo dõi tại cơ sở tiêm chủng sau tiêm và tiếp tục theo dõi tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nếu trẻ xuất hiện các biểu hiện bất thường sau tiêm như khó thở, thở rít, phát ban lan rộng, sốt cao không hạ, kéo dài hơn 48 giờ, co giật, lơ mơ, đau đầu dữ dội, sưng đau kéo dài… nên chủ động liên hệ với cơ sở tiêm chủng hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế để được tư vấn, đánh giá và xử trí kịp thời.
Vắc xin tay chân miệng an toàn, hiệu quả; đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường như khó thở, thở rít, phát ban lan rộng, sốt cao không hạ, kéo dài hơn 48 giờ, co giật, lơ mơ, đau đầu dữ dội…
Vắc xin tay chân miệng chống chỉ định ở trẻ từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng sau liều Envacgen trước đó hoặc đã biết dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin hoặc các thành phần tồn dư có thể có trong vắc xin.
Những trường hợp cần thận trọng khi tiêm
Trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể tiêm vắc xin EV71 nếu nằm trong độ tuổi chỉ định, không có chống chỉ định và đủ điều kiện sức khỏe sau khi được bác sĩ khám sàng lọc.
Nguyên nhân là tay chân miệng có thể do nhiều loại Enterovirus khác nhau gây ra, trong đó EV71 chỉ là một trong những tác nhân gây bệnh. Vì vậy, việc trẻ từng mắc tay chân miệng không đồng nghĩa lần mắc trước là do EV71 hoặc trẻ đã có miễn dịch đặc hiệu với EV71.
Trẻ cũng có thể mắc tay chân miệng nhiều lần do nhiễm các loại virus khác nhau. Do đó, tiền sử từng mắc bệnh không phải là căn cứ để loại trừ nhu cầu tiêm vắc xin phòng EV71.
Cha mẹ nên thông báo cho bác sĩ về tiền sử mắc bệnh và tình trạng sức khỏe của trẻ. Dựa trên độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và kết quả khám sàng lọc, bác sĩ sẽ tư vấn thời điểm và phác đồ tiêm phù hợp cho trẻ.
Nếu trẻ đang mắc tay chân miệng và có sốt hoặc các triệu chứng cấp tính, chưa nên tiêm vắc xin phòng tay chân miệng trong thời gian này. Theo Quyết định 1575/QĐ-BYT, trẻ đang mắc bệnh cấp tính hoặc bệnh nhiễm trùng cần được hoãn tiêm chủng cho đến khi tình trạng sức khỏe ổn định.
Sau khi trẻ hồi phục, phụ huynh có thể đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để bác sĩ khám sàng lọc, đánh giá tình trạng sức khỏe và tư vấn thời điểm tiêm phù hợp.
Trẻ đã tiêm vắc xin EV71 vẫn có thể mắc tay chân miệng, bởi bệnh không chỉ do một loại virus gây ra. Ngoài EV71, tay chân miệng còn có thể do các Enterovirus khác như Coxsackievirus A16, A6, A10 và một số chủng virus khác gây bệnh.
Vắc xin Envacgen tạo miễn dịch chủ động đặc hiệu với EV71, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng do EV71 và nguy cơ bệnh diễn tiến nặng. Vì vậy, việc trẻ đã tiêm vắc xin không có nghĩa trẻ được bảo vệ trước tất cả các tác nhân gây tay chân miệng.
EV71 là một trong những tác nhân đặc biệt đáng lưu ý ở trẻ nhỏ do có thể liên quan đến các trường hợp bệnh nặng với biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp. Do đó, tiêm vắc xin giúp trẻ chủ động phòng bệnh do EV71, nhưng vẫn cần kết hợp với các biện pháp phòng lây nhiễm khác.
Sau tiêm, cha mẹ nên tiếp tục rửa tay cho trẻ bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc, hạn chế để trẻ tiếp xúc với nguồn lây. Khi trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ tay chân miệng, cần theo dõi và đưa trẻ đi khám khi có biểu hiện bất thường hoặc dấu hiệu bệnh nặng.
Trẻ đã tiêm vắc xin EV71 vẫn có thể mắc tay chân miệng, bởi bệnh không chỉ do một loại virus gây ra.
Vắc xin phòng tay chân miệng Envacgen hiện được triển khai tiêm đầu tiên và duy nhất tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc. Phụ huynh có thể đưa trẻ đến các trung tâm VNVC để được bác sĩ khám sàng lọc, tư vấn và chỉ định tiêm chủng phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh và lịch sử tiêm chủng của trẻ.
VNVC cung cấp 100% vắc xin nhập khẩu chính hãng, được bảo quản nghiêm ngặt trong hệ thống dây chuyền lạnh đạt chuẩn GSP tiêu chuẩn quốc tế. Trước mỗi mũi tiêm, trẻ được khám sàng lọc nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe và xác định điều kiện tiêm chủng, góp phần đảm bảo an toàn trong quá trình tiêm.
Đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng tại VNVC được đào tạo và có chứng chỉ an toàn tiêm chủng, thực hiện tiêm theo quy trình chuẩn, nhẹ nhàng và phù hợp với từng trẻ. Sau tiêm, trẻ được theo dõi tại trung tâm ít nhất 30 phút và phụ huynh được hướng dẫn cách theo dõi, chăm sóc trẻ tại nhà.
Bên cạnh chất lượng dịch vụ, VNVC duy trì chính sách bình ổn giá vắc xin, hạn chế biến động giá bất thường và thường xuyên triển khai các chương trình ưu đãi, tạo điều kiện để nhiều gia đình chủ động tiêm chủng cho trẻ. VNVC cũng cung cấp các giải pháp tài chính linh hoạt như “Tiêm trước – Trả sau”, hỗ trợ gia đình phân bổ chi phí tiêm chủng thuận tiện hơn.
Ngoài ra, VNVC Mobile App giúp phụ huynh dễ dàng tra cứu thông tin, đặt lịch tiêm và quản lý lịch sử tiêm chủng của trẻ. Hệ thống cũng hỗ trợ nhắc lịch tự động, giúp phụ huynh chủ động theo dõi và hoàn thành các mũi tiêm tiếp theo đúng lịch.
Bên cạnh tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch, cha mẹ nên kết hợp các biện pháp vệ sinh và chăm sóc phù hợp để giảm nguy cơ trẻ mắc tay chân miệng, đặc biệt trong thời gian bệnh lưu hành gia tăng.
Bên cạnh tiêm vắc xin, để phòng bệnh tay chân miệng cho trẻ cần giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, thường xuyên dọn dẹp, khử khuẩn môi trường sống…
Phụ huynh có thể đưa trẻ đến Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC để được bác sĩ khám sàng lọc, tư vấn về vắc xin tay chân miệng và xây dựng lịch tiêm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe. VNVC triển khai tiêm chủng theo quy trình chuyên môn, theo dõi phản ứng sau tiêm và hướng dẫn chăm sóc trẻ tại nhà. Phụ huynh có thể liên hệ hotline hoặc đến trung tâm VNVC gần nhất để được tư vấn, cập nhật tình trạng vắc xin và đăng ký tiêm chủng cho trẻ.
Vắc xin tay chân miệng góp phần bảo vệ trẻ trước virus EV71, giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nghiêm trọng liên quan. Tuy nhiên, vắc xin không phòng ngừa được tất cả các chủng virus gây bệnh, vì vậy phụ huynh vẫn cần duy trì các biện pháp vệ sinh và phòng lây nhiễm. Việc nắm rõ độ tuổi chỉ định, lịch tiêm, hiệu quả bảo vệ và những lưu ý an toàn giúp phụ huynh chủ động hơn trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe trẻ.
