Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Có vắc xin tay chân miệng không là thắc mắc của nhiều phụ huynh khi bệnh có nguy cơ gây biến chứng nguy hiểm ở trẻ nhỏ. Hiện nay, Việt Nam đã triển khai vắc xin phòng bệnh do virus EV71, mở ra thêm lựa chọn bảo vệ sức khỏe cho trẻ. Tuy nhiên, vắc xin này có phòng ngừa được tất cả các tác nhân gây bệnh không, trẻ mấy tháng tuổi có thể tiêm và hiệu quả bảo vệ ra sao? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết giúp phụ huynh hiểu rõ hơn.
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC
Vắc xin phòng bệnh tay chân miệng đã được phát triển và cấp phép sử dụng tại một số quốc gia, chủ yếu nhắm đến virus Enterovirus A71 (EV71), tác nhân liên quan đến nhiều trường hợp tay chân miệng nặng và biến chứng thần kinh ở trẻ nhỏ.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Trung Quốc đã cấp phép ba loại vắc xin EV71 bất hoạt, do Sinovac, Beijing Vigoo và Viện Sinh học Y học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Y tế Trung Quốc phát triển. Tại Đài Loan, hai vắc xin EV71 của Medigen và Enimmune cũng được cấp phép vào năm 2023.
Các vắc xin đã được cấp phép hiện nay chủ yếu sử dụng virus EV71 bất hoạt làm kháng nguyên, giúp kích thích hệ miễn dịch sinh kháng thể phòng bệnh do chủng virus này gây ra. Trong khi đó, vắc xin nhắm đến các tác nhân khác như Coxsackievirus A16, A6 và A10 vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, với mục tiêu mở rộng phạm vi bảo vệ trước nhiều chủng virus gây bệnh tay chân miệng.
Tay chân miệng có thể do nhiều loại virus đường ruột gây ra, trong đó EV71 là tác nhân đáng lưu ý bởi khả năng gây biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp nghiêm trọng. Vì vậy, các vắc xin tay chân miệng đã được cấp phép hiện nay tập trung vào EV71, sử dụng virus bất hoạt để kích thích cơ thể tạo miễn dịch.
Theo chuyên gia y tế, EV71 là tác nhân được xếp vào nhóm virus mới nổi, có khả năng gây ra các đợt bùng phát dịch lớn. Virus có thể tiếp tục biến đổi về mặt di truyền, đặt ra yêu cầu theo dõi sự lưu hành của các chủng virus và nghiên cứu các biện pháp dự phòng phù hợp.
Vắc xin tay chân miệng Envacgen đã được chứng minh có hiệu lực bảo vệ cao đối với bệnh do virus EV71 gây ra. Nghiên cứu lâm sàng giai đoạn III trên hơn 3.000 trẻ từ 2 tháng đến dưới 6 tuổi tại Đài Loan và Việt Nam, trong đó 82,9% là trẻ em Việt Nam, ghi nhận hiệu lực bảo vệ đạt 96,8%.
Đáng chú ý, nghiên cứu không ghi nhận trường hợp mắc bệnh do EV71 nào ở nhóm được tiêm vắc xin, trong khi cả 22 ca mắc đều thuộc nhóm dùng giả dược. Kết quả này cho thấy tiềm năng phòng ngừa bệnh do EV71 của Envacgen, nhưng không đồng nghĩa với khả năng bảo vệ tuyệt đối.
Vắc xin Envacgen được phát triển từ phân nhóm gene phụ B4 của EV71, đồng thời ghi nhận khả năng bảo vệ chéo với các phân nhóm B5 và C4 – những phân nhóm virus liên quan đến các đợt dịch tay chân miệng tại châu Á, trong đó có Việt Nam. Nghiên cứu theo dõi đáp ứng miễn dịch trong 5 năm cũng cho thấy nồng độ kháng thể bảo vệ được duy trì ở mức cao, bao gồm khả năng bảo vệ chéo với B5 và C4a. Các kết quả này cho thấy vắc xin có khả năng tạo miễn dịch bền vững, mở rộng phạm vi bảo vệ trước nhiều phân nhóm EV71 lưu hành.
Việt Nam đã có vắc xin phòng bệnh tay chân miệng Envacgen và được Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC triển khai tiêm đầu tiên tại tất cả trung tâm trên toàn quốc từ ngày 25/09/2026. Vắc xin này chính thức được Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) cấp phép lưu hành ngày 17/3/2026, mở ra thêm cơ hội phòng bệnh chủ động cho trẻ nhỏ trước nguy cơ mắc tay chân miệng và các biến chứng nguy hiểm.
Vắc xin được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi, giúp phòng bệnh tay chân miệng do Enterovirus 71 – tác nhân có liên quan đến nhiều trường hợp bệnh nặng và biến chứng nguy hiểm ở trẻ nhỏ. Lịch tiêm gồm 3 mũi đối với trẻ từ 2 tháng đến 2 tuổi: mũi 2 cách mũi 1 hai tháng, mũi nhắc cách mũi 2 là 10 tháng; 2 mũi đối với trẻ trên 2 tuổi đến dưới 6 tuổi, cách nhau hai tháng.
Vắc xin tay chân miệng Envacgen có đầy đủ tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc.
Thách thức trong phát triển vắc xin tay chân miệng nằm ở sự đa dạng của các tác nhân gây bệnh. Tay chân miệng không do một loại virus duy nhất gây ra mà liên quan đến nhiều virus đường ruột, phổ biến gồm EV71, CA16, CA6 và CA10. Mỗi loại virus có đặc điểm kháng nguyên riêng, khiến việc phát triển vắc xin có phạm vi bảo vệ rộng trở thành một hướng nghiên cứu phức tạp.
Trong đó, EV71 được đặc biệt chú trọng do có liên quan đến các trường hợp tay chân miệng nặng, với nguy cơ biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp. Tại Việt Nam, nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi đồng 1, TP.HCM trong đợt bùng phát năm 2023 ghi nhận 106 trẻ mắc bệnh nặng trong số 659 trẻ nhập viện từ tháng 1 đến tháng 6. Trong 101 trường hợp được phân tích vi sinh, 83 trẻ dương tính với EV71, phần lớn thuộc phân nhóm gene phụ B5.
Những dữ liệu này cho thấy ý nghĩa của việc phát triển vắc xin tập trung vào EV71, tác nhân có liên quan đến nhiều trường hợp bệnh nặng ở trẻ em. Vắc xin Envacgen được phát triển theo hướng này, đồng thời ghi nhận khả năng bảo vệ chéo giữa các phân nhóm gene phụ EV71, bao gồm B5 và C4, góp phần mở rộng phạm vi bảo vệ trước các phân nhóm virus lưu hành.
Để phát triển một vắc xin có phạm vi bảo vệ rộng hơn, các nhà khoa học cần xác định những kháng nguyên phù hợp, đánh giá khả năng tạo miễn dịch với nhiều loại virus và chứng minh hiệu quả, độ an toàn qua các thử nghiệm lâm sàng. Những nghiên cứu về vắc xin đa giá, hướng đến nhiều tác nhân gây bệnh tay chân miệng, vẫn đang được tiếp tục.
Tương tự các vắc xin phòng bệnh truyền nhiễm khác, vắc xin tay chân miệng không có hiệu lực phòng bệnh tuyệt đối 100%. Tuy nhiên, tiêm chủng giúp cơ thể trẻ hình thành miễn dịch đặc hiệu với EV71 – tác nhân có thể gây biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp nghiêm trọng. Đây là ý nghĩa quan trọng của việc tiêm phòng, đặc biệt khi EV71 có liên quan đến các trường hợp bệnh nặng ở trẻ nhỏ.
Dù đã tiêm vắc xin, trẻ vẫn có nguy cơ phơi với các chủng virus tay chân miệng khác nhưng thường diễn biến nhẹ và nhanh khỏi. Bố Mẹ nên duy trì thói quen rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc, đồng thời theo dõi sát sức khỏe của trẻ để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời.
Vắc xin tay chân miệng được triển khai tiêm an toàn và hiệu quả tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC.
Bên cạnh tiêm vắc xin, duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sinh hoạt sạch sẽ đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa bệnh tay chân miệng. Virus có thể lây truyền qua dịch tiết, chất bài tiết của người bệnh và các bề mặt, đồ vật nhiễm virus. Vì vậy, để hạn chế nguy cơ lây nhiễm, Bố Mẹ cần hình thành cho trẻ thói quen rửa tay đúng cách, vệ sinh đồ chơi thường xuyên, giữ sạch không gian sinh hoạt và chủ động phát hiện các dấu hiệu nghi mắc bệnh.
Virus gây bệnh tay chân miệng có thể lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, phân của người bệnh hoặc gián tiếp qua bàn tay, đồ vật và bề mặt nhiễm virus. Vì vậy, Bố Mẹ cần hướng dẫn trẻ rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và sau khi tiếp xúc với dịch tiết của trẻ bệnh. Người chăm sóc cũng cần rửa tay kỹ sau khi vệ sinh cho trẻ, thay tã hoặc xử lý chất thải.
Bên cạnh đó, không để trẻ dùng chung khăn mặt, cốc uống nước, dụng cụ ăn uống hoặc các vật dụng cá nhân. Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh, đồng thời giữ vệ sinh trong sinh hoạt hằng ngày giúp giảm nguy cơ virus phát tán và lây lan trong gia đình, trường học.
Đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế, sàn nhà và các vật dụng trẻ thường xuyên chạm vào có thể trở thành nguồn lây nếu nhiễm virus từ tay hoặc dịch tiết của người bệnh. Bố Mẹ nên vệ sinh, khử khuẩn định kỳ những khu vực này, nhất là khi trong nhà có trẻ mắc hoặc nghi mắc tay chân miệng. Đồ chơi cần được làm sạch bằng phương pháp phù hợp với chất liệu, để khô trước khi cho trẻ sử dụng lại; không để trẻ ngậm hoặc đưa đồ chơi chưa được vệ sinh vào miệng.
Đối với trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo, cần phối hợp với cơ sở chăm sóc để vệ sinh đồ chơi, dụng cụ học tập và các bề mặt dùng chung. Khi trẻ có dấu hiệu nghi mắc bệnh, Bố Mẹ nên cho trẻ nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác và đưa trẻ đi khám theo hướng dẫn y tế để giảm nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.
Giữ vệ sinh và lau dọn các bề mặt trẻ thường xuyên chạm vào để hạn chế nguy cơ lây nhiễm virus cho trẻ.
Để chủ động phòng ngừa bệnh tay chân miệng do virus EV71 gây ra, phụ huynh có thể đưa trẻ đến Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC để được tư vấn và tiêm vắc xin Envacgen theo chỉ định. VNVC cung cấp dịch vụ khám sàng lọc trước tiêm, tư vấn lịch tiêm phù hợp với độ tuổi và theo dõi sức khỏe sau tiêm theo quy định. Phụ huynh có thể liên hệ hotline 028 7102 6595 hoặc đến trung tâm VNVC gần nhất để được hỗ trợ thông tin về vắc xin, chi phí và đặt lịch tiêm cho trẻ.
Hy vọng những thông tin trên đã giúp phụ huynh giải đáp thắc mắc có vắc xin tay chân miệng không, cũng như hiểu rõ đối tượng, lịch tiêm và hiệu quả bảo vệ. Hiện nay, vắc xin EV71 đã được triển khai tại Việt Nam, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh do virus EV71 gây ra nhưng không phòng ngừa được tất cả các tác nhân gây tay chân miệng. Vì vậy, bên cạnh tiêm chủng đúng lịch, phụ huynh cần duy trì vệ sinh cá nhân, môi trường sống và theo dõi sức khỏe của trẻ để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.
