Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Bệnh trĩ là một trong những vấn đề hậu môn – trực tràng phổ biến. Dù không đe dọa tính mạng, bệnh lại ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và tâm lý người mắc. Vậy, bệnh trĩ là gì? Dấu hiệu bệnh trĩ ra sao? Hãy cùng Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome tìm hiểu ngay trong bài viết sau.
Bệnh trĩ là gì? Dấu hiệu nhận biết ra sao?
Bệnh trĩ là tình trạng các tĩnh mạch ở hậu môn – trực tràng bị giãn và sưng phồng, gây đau rát, chảy máu hoặc sa búi trĩ. Bệnh thường gặp ở người ít vận động, táo bón kéo dài hoặc phụ nữ mang thai, cần được chẩn đoán và điều trị sớm để tránh biến chứng.
Ở Việt Nam, trĩ là một vấn đề sức khỏe phổ biến, chiếm khoảng 58,5% tổng số ca bệnh hậu môn trực tràng hàng năm.
Một nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh trĩ ở nhóm người trên 50 tuổi tại Thành phố Hồ Chí Minh là khoảng 25,13%. Trên toàn cầu, tỷ lệ mắc bệnh trĩ dao động từ 4,4% đến 16,5% dân số, ảnh hưởng đến cả hai giới với độ tuổi từ 33 đến 57.
Dựa trên vị trí hình thành và mức độ sa búi trĩ, bệnh trĩ được chia thành nhiều dạng khác nhau. Cụ thể như sau:
Tùy vào vị trí tĩnh mạch bị giãn, bệnh trĩ được chia thành ba nhóm chính, mỗi nhóm có đặc điểm nhận diện và biểu hiện riêng biệt:
Bệnh trĩ được chia thành 4 cấp độ dựa trên mức độ sa búi trĩ và triệu chứng đi kèm. Cụ thể:
Nhìn chung, việc xác định đúng phân loại và cấp độ giúp bác sĩ định hướng điều trị phù hợp, đồng thời giúp người bệnh hiểu rõ hơn về tình trạng của mình để chủ động theo dõi và phòng ngừa biến chứng.
Minh họa các cấp độ của bệnh trĩ từ nhẹ đến nặng
Sự hình thành bệnh trĩ không chỉ bắt nguồn từ một nguyên nhân duy nhất mà là kết quả của nhiều yếu tố cơ học và thói quen sinh hoạt tác động lâu dài lên hệ tĩnh mạch vùng hậu môn – trực tràng. Dưới đây là một số nguyên nhân chính và yếu tố nguy cơ thường gặp:
Bất kỳ yếu tố nào làm gia tăng áp lực trong tĩnh mạch hậu môn một cách trực tiếp đều có thể được xem là nguyên nhân chính gây trĩ. Khi áp lực này kéo dài, thành mạch bị giãn, yếu dần, dẫn đến hình thành búi trĩ. Theo đó, các nguyên nhân chính gây trĩ bao gồm:
Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp, nhiều yếu tố khác cũng làm tăng khả năng mắc bệnh trĩ hoặc khiến triệu chứng tiến triển nặng hơn. Những yếu tố này thường liên quan đến thay đổi nội tiết, cân nặng hoặc lối sống. Trong đó bao gồm:
Ngoài ra, cần lưu ý rằng bệnh trĩ không thể bắt nguồn do lây lan qua tiếp xúc hay quan hệ tình dục, bởi đây là rối loạn cơ học của hệ mạch máu chứ không phải bệnh truyền nhiễm. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, bệnh vẫn có thể tái phát nhiều lần và tiến triển nặng hơn theo thời gian.
Tiêu thụ ít chất xơ từ rau củ quả tăng nguy cơ gây táo bón và dẫn đến bệnh trĩ
Tùy thuộc vào vị trí búi trĩ, biểu hiện có thể khác nhau giữa trĩ nội và trĩ ngoại. Cụ thể như sau:
Bệnh trĩ nội hình thành bên trong ống hậu môn, vì vậy ở giai đoạn đầu thường không gây đau rõ rệt mà chỉ biểu hiện qua các dấu hiệu khó nhận biết. Khi búi trĩ phát triển lớn hơn, người bệnh có thể cảm thấy vướng hoặc sa nhẹ khi đi tiêu. Các triệu chứng đặc trưng bao gồm:
Khác với trĩ nội, bệnh trĩ ngoại xuất hiện ở rìa hậu môn – nơi tập trung nhiều dây thần kinh cảm giác, vì vậy thường gây đau rõ rệt và khó chịu hơn. Người bệnh có thể tự quan sát hoặc sờ thấy búi trĩ khi vệ sinh. Những biểu hiện thường gặp gồm:
Ngoài các dấu hiệu trên, trĩ ngoại có thể gây ngứa, ẩm ướt và viêm da quanh hậu môn do tiết dịch kéo dài. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này giúp bác sĩ xác định đúng loại bệnh trĩ và hướng dẫn phương pháp điều trị phù hợp, tránh để tổn thương lan rộng hoặc gây biến chứng đau mạn tính.
Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh trĩ có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như chảy máu kéo dài, gây thiếu máu; rách/loét/nhiễm trùng búi trĩ khiến người bệnh đau dữ dội. Nếu không được can thiệp kịp thời có thể gây hoại tử ống hậu môn.
Bên cạnh đó, trĩ còn ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt, tâm lý và hiệu suất làm việc. Đặc biệt, các triệu chứng của trĩ cũng dễ bị nhầm với bệnh lý ác tính như ung thư trực tràng, nên việc thăm khám sớm là vô cùng cần thiết.
Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh trĩ có thể gây xuất huyết tiêu hóa
Mục tiêu hàng đầu trong điều trị bệnh trĩ là ngăn chặn bệnh tiến triển từ giai đoạn nhẹ sang giai đoạn sa búi trĩ nặng hơn. Các biện pháp như tăng cường chất xơ, uống đủ nước và vận động sẽ phát huy hiệu quả tối đa khi bệnh chưa nặng. Chi tiết về các dấu hiệu bệnh trĩ nhẹ sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc kiểm soát tình trạng bệnh thông qua lối sống và chế độ ăn uống.
Việc phát hiện và điều trị sớm là yếu tố quyết định đến mức độ thành công khi chữa bệnh trĩ. Ở giai đoạn nhẹ, việc chữa khỏi là rất cao thông qua việc thay đổi lối sống. Để biết phác đồ điều trị của mình có khả năng chấm dứt bệnh hoàn toàn hay không, hãy nghiên cứu bệnh trĩ có điều trị dứt điểm được không và các biện pháp phòng ngừa tái phát hiệu quả.
Chẩn đoán chính xác bệnh trĩ giúp xác định giai đoạn, mức độ tổn thương và loại trĩ, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp. Để chẩn đoán bệnh, bác sĩ sẽ dựa vào thăm khám lâm sàng kết hợp cận lâm sàng để loại trừ các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự. Cụ thể như sau:
Việc chẩn đoán bệnh trĩ chủ yếu dựa trên khám trực tiếp vùng hậu môn – trực tràng nhằm quan sát hình thái búi trĩ và đánh giá mức độ sa. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các kỹ thuật hỗ trợ như nội soi để chẩn đoán hoặc loại trừ bệnh lý khác:
Một số bệnh lý vùng hậu môn – trực tràng có triệu chứng giống bệnh trĩ, đặc biệt là chảy máu hoặc đau rát, nên cần được phân biệt rõ thông qua nội soi để tránh điều trị sai hướng. Các tình trạng dễ nhầm lẫn gồm:
Ở giai đoạn sớm, mục tiêu điều trị là giảm sưng viêm và cải thiện lưu thông máu tĩnh mạch hậu môn, giúp kiểm soát triệu chứng mà chưa cần phẫu thuật. Điều trị nội khoa mang lại hiệu quả cao nếu được kết hợp đồng bộ giữa thuốc và thay đổi lối sống:
Tăng cường tiêu thụ chất xơ giúp làm mềm phân, hạn chế táo bón
Khi búi trĩ sa thường xuyên, chảy máu nhiều hoặc gây đau kéo dài, điều trị nội khoa không còn hiệu quả thì người bệnh cần áp dụng thủ thuật hoặc phẫu thuật ngoại khoa. Mỗi phương pháp có đặc điểm riêng, cụ thể như sau:
Nhìn chung, với sự phát triển của y học, bệnh trĩ có thể được điều trị dứt điểm nếu người bệnh chọn đúng phương pháp, tuân thủ phác đồ và duy trì lối sống khoa học sau điều trị.
Chế độ ăn giàu chất xơ và uống đủ nước là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa bệnh trĩ. Chất xơ từ rau củ quả và nước giúp phân mềm, giảm áp lực khi đi tiêu và hạn chế táo bón – nguyên nhân chính gây giãn tĩnh mạch hậu môn. Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần tránh thức ăn cay nóng, rượu bia và cà phê để giảm kích ứng niêm mạc và ngăn trĩ tái phát.
Duy trì thói quen sinh hoạt khoa học giúp giảm áp lực vùng hậu môn và tăng lưu thông máu, nhờ đó hỗ trợ phòng ngừa bệnh trĩ hiệu quả. Để phòng bệnh, nên tránh ngồi hoặc đứng quá lâu, không rặn mạnh hay ngồi lâu khi đi cầu, đồng thời tập thể dục nhẹ nhàng mỗi ngày để hỗ trợ tuần hoàn máu tại khu vực bụng-chậu. Ngoài ra, việc đi đại tiện đúng giờ và không nhịn khi mắc cũng giúp hệ tiêu hóa ổn định, hạn chế gây áp lực lên trực tràng và giảm nguy cơ hình thành búi trĩ mới.
Người có dấu hiệu nghi ngờ hoặc muốn tầm soát bệnh trĩ nên đi khám sớm để được xác định nguyên nhân và điều trị đúng cách. Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là địa chỉ uy tín với đội ngũ bác sĩ dày kinh nghiệm cùng hệ thống thiết bị hiện đại. Đặc biệt, bệnh viện đang ứng dụng máy nội soi Olympus EVIS X1 tích hợp AI giúp phát hiện sớm các tổn thương nhỏ, hỗ trợ chẩn đoán chính xác và ngăn ngừa biến chứng hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu.
Để đặt lịch thăm khám và điều trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bạn vui lòng liên hệ 093 180 6858 – 028 7102 6789 (TP.HCM) hoặc 024 7106 6858 – 024 3872 3872 (Hà Nội).
Tóm lại, bệnh trĩ là một trong những rối loạn hậu môn – trực tràng phổ biến, nhưng hoàn toàn có thể ngăn ngừa và kiểm soát tốt nếu được chăm sóc đúng cách. Xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học, ăn uống cân bằng và thăm khám định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường. Điều này đặc biệt quan trọng vì trĩ thường tiến triển âm thầm, khó nhận biết ở giai đoạn đầu.
