Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Cấu tạo dạ dày bao gồm nhiều lớp mô với các chức năng khác nhau. Với hình dạng đặc biệt và cấu trúc phức tạp, dạ dày thực hiện nhiều chức năng quan trọng, từ việc nghiền nát thức ăn đến việc điều hòa quá trình tiêu hóa. Trong bài viết sau đây, Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome sẽ cung cấp những thông tin giúp mỗi người hiểu rõ hơn về vị trí, cấu tạo và chức năng của dạ dày.
Dạ dày nằm ở đâu trong cơ thể? Cấu tạo và chức năng là gì?
Dạ dày (hay bao tử) là cơ quan thuộc hệ thống ống tiêu hóa, có hình dạng giống chữ J, chịu trách nhiệm chứa và tiêu hóa thức ăn. Cơ quan này là bộ phận tiếp nối thực quản với tá tràng, có thể tích lớn nhất trong ống tiêu hóa.
Dạ dày nằm ở phần trên của bụng, ngay dưới cơ hoành, chủ yếu ở bên trái cơ thể (1, 2). Vị trí dạ dày được xác định cụ thể như sau:
Phần trên của bao tử được nối liền với cơ vòng thực quản hay còn gọi là van dạ dày – van này sẽ mở để thức ăn có thể đi vào dạ dày và kịp thời đóng lại để ngăn chặn việc các chất trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Phần dưới của bao tử sẽ được kết nối với ruột non.
Cấu tạo dạ dày khác biệt so với các cơ quan khác trong hệ tiêu hóa. Dạ dày có cấu trúc hình chữ J, thành dày và nhiều lớp cơ, dạ dày có khả năng chứa một lượng lớn thức ăn và thực hiện quá trình tiêu hóa cơ học và hóa học một cách hiệu quả. Dưới đây là cấu tạo của dạ dày bao gồm hình thái bên ngoài và bên trong:
Cấu tạo dạ dày bao gồm:
Cụ thể, xét về mặt hình thái bên ngoài, cấu tạo dạ dày có 5 phần chính như sau:
Cấu tạo bao tử bao gồm 5 lớp:
Dạ dày được cung cấp máu bởi vòng mạch bờ cong vị lớn và vòng mạch bờ cong vị nhỏ bắt nguồn từ động mạch thân tạng. Bên cạnh đó, cơ quan này còn được chi phối bởi dây thần kinh phế vị và các nhánh của đoạn tủy (phần đối giao cảm).
Cấu tạo dạ dày có dạng hình túi lớn, có thành dày và nhiều lớp cơ
Cấu tạo dạ dày quyết định trực tiếp đến các chức năng mà nó đảm nhận. Nhờ có cấu tạo đặc biệt với nhiều lớp cơ và tuyến, dạ dày có khả năng co bóp mạnh mẽ, tiết ra dịch vị chứa axit clohydric và các enzyme tiêu hóa, từ đó giúp phân hủy thức ăn thành các chất dinh dưỡng dễ hấp thu. Vai trò và chức năng của dạ dày gồm:
Tiêu hóa là quá trình chuyển đổi thức ăn thành các thành phần nhỏ sao cho cơ thể dễ dàng hấp thu chất dinh dưỡng. Dạ dày sở hữu chức năng tiêu hóa, sử dụng enzyme để phân giải thức ăn, cụ thể như sau:
Thông thường, thức ăn ở dạ dày sẽ được di chuyển vào tá tràng trong từ 2 – 4 giờ sau khi tiêu thụ. Thời gian tiêu hóa ở dạ dày thường khác nhau ở mỗi loại thực phẩm, chẳng hạn như thực phẩm giàu tinh bột hấp thụ nhanh sẽ được tiêu hóa nhanh nhất, sau đó là thực phẩm giàu protein. Đối với khẩu phần có hàm lượng triglyceride cao thì dạ dày cần nhiều thời gian tiêu hóa hơn, thông thường từ 6 giờ hoặc lâu hơn.
Trương lực, áp lực trong lòng bao tử trong khoảng 8 – 10 cm H20 được tạo nên bởi sự co bóp của lớp cơ trong bao tử. Trong trạng thái chứa đầy thức ăn, trương lực sẽ giảm thiểu một phần. Ngược lại, mức trương lực sẽ gia tăng và đạt mức cao nhất khi bao tử rỗng, không thực hiện hoạt động co bóp thức ăn.
Trung bình trong ngày, dạ dày sẽ bài tiết từ 1 – 1.5 lít dịch vị, enzyme pepsinogen, glycoprotein, yếu tố nội sinh (glycoprotein chứa ít glucid), protein của huyết tương (đặc biệt là globulin, albumin miễn dịch) và axit.
Khi thức ăn đi vào bên trong, dạ dày cần khoảng từ 5 – 10 phút mới có thể bắt đầu nhu động. Nhu động sẽ bắt đầu từ giữa thân dạ dày và có xu hướng mạnh dần khi đến gần phía tâm vị. Kế tiếp, mỗi 10 – 15 giây sẽ xuất hiện 1 sóng nhu động. Chức năng nhu động của dạ dày giúp tối ưu quá trình nhào trộn thức ăn với dịch vị.
Ở khoang miệng, thức ăn sẽ được nghiền nát và phân hủy một phần nhờ vào hoạt động nhai và enzyme trong nước bọt. Sau đó, thức ăn sẽ tiếp tục được đưa xuống thực quản và di chuyển đến dạ dày. Tại đây, thức ăn sẽ tiếp tục được nghiền nát và trộn lẫn với dịch vị, sau đó sẽ được di chuyển đến ruột non để tiếp tục quá trình hấp thu chất dinh dưỡng cũng như đào thải tạp chất. Dạ dày có thể hấp thu chất dinh dưỡng tuy nhiên hàm lượng không đáng kể.
Dưới đây là 5 bệnh dạ dày phổ biến, có thể xảy ra ở mọi đối tượng:
Viêm dạ dày là tình trạng tổn thương niêm mạc dạ dày do nhiều nguyên nhân chẳng hạn như tác dụng phụ của căng thẳng, thuốc, nhiễm trùng, hiện tượng tự miễn dịch. Bệnh lý này gây ra nhiều triệu chứng như cơn đau âm ỉ, đau tức và nóng thương vị, mệt mỏi… một số trường hợp không xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào cho đến khi bệnh tiến triển nghiêm trọng.
Bệnh viêm dạ dày cần được chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời để hạn chế biến chứng nguy hiểm. Để tối ưu hiệu quả chữa trị, người bệnh viêm dạ dày cần kết hợp phác đồ điều trị cùng chế độ dinh dưỡng và lối sống khoa học.
Viêm dạ dày có thể xảy ra ở mọi đối tượng
Bệnh loét dạ dày là tình trạng niêm mạc dạ dày xuất hiện vết trợt xâm nhập qua lớp cơ niêm. Nhiễm khuẩn Helicobacter pylori (HP) và tác dụng phụ của thuốc chống viêm không Steroid (NSAID) là nguyên nhân phổ biến gây bệnh loét dạ dày.
Tùy thuộc vào vị trí của vết loét mà triệu chứng của bệnh lý này có thể khác nhau ở mỗi người bệnh, một số trường hợp mắc bệnh nhưng không khởi phát bất kỳ dấu hiệu nào. Người bệnh cần sớm đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám lâm sàng và thực hiện một số xét nghiệm cận lâm sàng (phổ biến là kỹ thuật nội soi tiêu hóa), từ đó có biện pháp chữa trị kịp thời và phù hợp.
Trào ngược dạ dày – thực quản là tình trạng axit trào ngược từ bao tử lên thực quản, gây kích thích lớp niêm mạc thực quản dẫn đến nhiều triệu chứng như nôn nao trong thực quản, ợ nóng, ợ chua… Bệnh lý này có thể gây ra tình trạng buồn nôn, nôn ói dịch vị hoặc thức ăn – thường gặp trong trường hợp người bệnh nằm ngay sau khi ăn no.
Bệnh lý này có thể xảy ra ở mọi đối tượng do nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, một số yếu tố nguy cơ làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm thừa cân, béo phì, tác dụng phụ của thuốc (thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần, thuốc chẹn kênh canxi…), lạm dụng thuốc lá, lối sống và chế độ dinh dưỡng kém khoa học…
Để tối ưu hiệu quả chữa trị tránh tái phát bệnh, người bị trào ngược dạ dày – thực quản cần kết hợp việc sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ với chế độ dinh dưỡng và lối sống khoa học, phù hợp.
Nhiễm vi khuẩn HP xảy ra khi vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) tấn công vào niêm mạc dạ dày, gây tổn thương và khởi phát bệnh viêm – loét dạ dày, thậm chí là ung thư dạ dày nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Cụ thể, sau khi xâm nhập vào hệ tiêu hóa, vi khuẩn HP sẽ âm thầm phát triển, gây tăng nồng độ axit dạ dày và làm thay đổi môi trường niêm mạc tại nơi trú ngụ. Loại vi khuẩn này có thể theo đường ăn uống xâm nhập vào cơ thể, dễ dàng lây truyền từ người này sang người khác thông qua tiếp xúc nước bọt trực tiếp hoặc gián tiếp.
Triệu chứng nhiễm vi khuẩn HP có thể kể đến là đau nóng bụng, buồn nôn, nôn ói, chán ăn, ợ nóng, đầy hơi… Bên cạnh đó, vi khuẩn HP có thể tồn tại trong cơ thể người mà không gây ra bất kỳ triệu chứng cụ thể nào. Vì vậy, tốt hơn hết, mỗi người nên thường xuyên thăm khám sức khỏe đường tiêu hóa để sớm phát hiện vi khuẩn HP và có biện pháp chữa trị kịp thời.
Ung thư dạ dày có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Ở giai đoạn đầu của bệnh, triệu chứng ung thư dạ dày thường không cụ thể, khi bệnh tiến triển nghiêm trọng có thể gây ra các dấu hiệu như no sớm, khó nuốt, sụt cân, mệt mỏi, phân lẫn máu, buồn nôn, nôn ra máu…
Tiên lượng bệnh ung thư dạ dày tùy thuộc vào giai đoạn bệnh, thể trạng của người bệnh và phương pháp điều trị. Hóa trị, xạ trị phẫu thuật là phương pháp điều trị bệnh ung thư dạ dày được áp dụng phổ biến. Trong phác đồ điều trị bệnh lý này, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định một hoặc phối hợp các phương pháp này với nhau để tăng hiệu quả chữa trị bệnh.
Ung thư dạ dày có thể chữa trị nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời
Bệnh lý liên quan đến dạ dày thường diễn biến âm thầm cho đến khi tiến triển nghiêm trọng mới gây ra nhiều triệu chứng cụ thể. Tốt hơn hết, mỗi người nên thăm khám sức khỏe tổng quát, đặc biệt là thăm khám hệ tiêu hóa và chức năng bao tử định kỳ 2 lần mỗi năm. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các đối tượng sau đây:
Thông thường, để kiểm tra chức năng bao tử, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng và chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm cận lâm sàng, bao gồm:
Đầu tiên, bác sĩ sẽ tiến hành thăm hỏi tiền sử mắc bệnh của người bệnh và gia đình; đồng thời, kiểm tra các triệu chứng mà người bệnh đang gặp phải chẳng hạn như đau bụng, buồn nôn, mệt mỏi, chán ăn, ợ nóng, ợ chua…
Nếu được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tình trạng rối loạn hoặc suy giảm chức năng dạ dày có thể được chữa trị hiệu quả bằng cách kết hợp phác đồ điều trị y khoa với lối sống và chế độ dinh dưỡng khoa học. Ngoài ra, để cải thiện tình trạng suy giảm chức năng dạ dày do ảnh hưởng của các bệnh lý như viêm tụy mạn tính, viêm gan mạn tính, viêm đại tràng…, người bệnh cần kiểm soát tốt các bệnh lý này bằng cách tuân thủ phác đồ điều trị và lịch hẹn tái khám của bác sĩ.
Rối loạn, suy giảm chức năng bao tử có thể chữa trị nếu được thăm khám sớm và điều trị kịp thời
Người bệnh sau phẫu thuật loại bỏ dạ dày để điều trị ung thư vẫn có thể tiếp tục duy trì sự sống. Tuy vậy, thời gian sống ở mỗi người bệnh cắt bỏ dạ dày có thể khác nhau, tùy thuộc vào các yếu tố như giai đoạn bệnh, kỹ thuật phẫu thuật, thể trạng của người bệnh và quá trình chăm sóc sau phẫu thuật.
Sở dĩ người bệnh đã phẫu thuật loại bỏ dạ dày vẫn có thể duy trì sự sống là vì thực quản sẽ được nối tiếp trực tiếp với tá tràng, ruột non; nhờ vậy, hai bộ phận này sẽ đảm nhận nhiệm vụ chứa đựng, nghiền nát, tiêu hóa và hấp thu chất dinh dưỡng từ thức ăn. Người bệnh sau phẫu thuật loại bỏ dạ dày cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch tái khám, xây dựng chế độ dinh dưỡng chuyên biệt theo chỉ định từ bác sĩ để duy trì tối ưu hoạt động của hệ tiêu hóa, tránh biến chứng nguy hiểm.
Để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa, duy trì sức khỏe dạ dày luôn khỏe mạnh, mỗi người cần:
Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học giúp bảo vệ sức khỏe dạ dày
Chất nicotin trong thuốc lá có thể làm tăng nguy cơ viêm – loét dạ dày thông qua cơ chế làm giảm lượng máu dẫn đến niêm mạc dạ dày và cản trở sự bài tiết chất nhầy bảo vệ niêm mạc. Ngoài ra, chất nicotin trong thuốc lá còn kích thích cơ thể sản sinh hormone gây stress cortisol, điều này sẽ làm tăng nguy cơ khởi phát các bệnh liên quan đến dạ dày do stress. Vì vậy, để bảo vệ dạ dày, mỗi người cần tránh hút thuốc lá.
Kéo dài tình trạng căng thẳng thần kinh có thể làm tăng tiết hormone vỏ thượng thận là glucocorticoid. Điều này sẽ gây ức chế sự bài tiết chất nhầy ở niêm mạc bao tử, làm tăng nguy cơ bị viêm / loét. Vì vậy, mỗi người cần có biện pháp quản lý căng thẳng, tránh stress để bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa, đặc biệt là dạ dày.
Mỗi người cần duy trì thăm khám sức khỏe tổng quát ít nhất 6 tháng / lần để bảo vệ dạ dày và hệ tiêu hóa thông qua việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời các yếu tố gây bệnh tiềm ẩn.
Quá trình thăm khám sức khỏe tổng quát định kỳ cần được thực hiện tại các cơ sở y tế uy tín. Người dân có thể tham khảo và chọn thăm khám sức khỏe dạ dày tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
Nơi đây là một trong những cơ sở quy tụ đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm, được trang bị đầy đủ thiết bị hiện đại và công nghệ tiên tiến. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã thăm khám và chữa trị nhiều bệnh lý về dạ dày, trong đó có nhiều trường hợp đặc biệt nguy hiểm.
Để đặt lịch kiểm tra sức khỏe dạ dày tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bạn có thể gọi đến số hotline 093 180 6858 – 028 7102 6789 (TP.HCM) hay 024 7106 6858 – 024 3872 3872 (Hà Nội).
Tóm lại, cấu tạo dạ dày khác biệt so với các cơ quan khác trong hệ tiêu hóa, bao gồm nhiều lớp, từ lớp ngoài cùng là thanh mạc đến lớp trong cùng là niêm mạc. Mỗi lớp đều có vai trò riêng biệt, cùng nhau tạo nên một cơ quan hoàn chỉnh, đảm bảo quá trình tiêu hóa diễn ra suôn sẻ. Khi đau dạ dày hay có các dấu hiệu bất thường khác, bạn cần nhanh chóng đến các cơ sở khám chữa bệnh để được kiểm tra và điều trị kịp thời, tránh biến chứng.
