Viêm dạ dày ở trẻ em: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

21/04/2025 Theo dỗi Nutrihome trên google news Tác giả: Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome
Tư vấn chuyên môn bài viết
Chức Vụ: Bác sĩ Dinh dưỡng
Khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM

Trẻ nhỏ thường dễ gặp các vấn đề về tiêu hóa, trong đó viêm dạ dày ở trẻ em là tình trạng mà cha mẹ cần đặc biệt lưu tâm. Bởi lẽ, việc nhận biết sớm và can thiệp kịp thời giúp trẻ có cơ hội được điều trị hiệu quả. Vậy, viêm dạ dày ở trẻ nhỏ là bệnh gì? Đâu là dấu hiệu để nhận biết sớm trẻ em bị viêm dạ dày? Làm thế nào để điều trị viêm dạ dày trẻ em một cách tối ưu? Hãy cùng Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome tìm hiểu ngay trong bài viết sau.

viêm dạ dày ở trẻ em

Viêm dạ dày ở trẻ nhỏ là bệnh gì? Cách điều trị ra sao?

Viêm dạ dày ở trẻ em là gì?

Viêm dạ dày ở trẻ em là tình trạng lớp niêm mạc dạ dày bị tổn thương do các tác nhân gây kích ứng, dẫn đến phản ứng viêm. Khi niêm mạc dạ dày bị viêm, chức năng tiêu hóa và bảo vệ dạ dày suy giảm, khiến trẻ dễ gặp phải các vấn đề về tiêu hóa. Tình trạng này có thể diễn ra cấp tính (bộc phát đột ngột) hoặc mạn tính (tiến triển âm thầm), ảnh hưởng, đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Nguyên nhân viêm dạ dày ở trẻ em là gì?

Viêm dạ dày ở trẻ em có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hệ tiêu hóa của trẻ. Dưới đây là một số yếu tố phổ biến gây bệnh:

1. Nhiễm khuẩn Helicobacter pylori (HP)

Là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ em bị viêm dạ dày. Theo ước tính, tỷ lệ nhiễm khuẩn HP ở trẻ em trong độ tuổi đi học tại TP.HCM có thể lên tới 87.7%.

Vi khuẩn này có thể dễ dàng lây truyền qua đường ăn uống, nước bọt, tiếp xúc với dụng cụ ăn uống chung hoặc môi trường vệ sinh kém.

Khi xâm nhập vào dạ dày, HP tiết ra enzyme urease, làm tăng pH dạ dày, phá hủy lớp bảo vệ niêm mạc và gây viêm loét.

viêm dạ dày trẻ em

Nhiễm khuẩn Helicobacter Pylori (HP) là nguyên nhân hàng đầu gây viêm dạ dày ở trẻ em

2. Chế độ ăn uống không hợp lý

Ăn uống thất thường, tiêu thụ quá nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ hoặc thực phẩm chứa nhiều axit có thể kích thích niêm mạc dạ dày và gây viêm.

3. Căng thẳng, stress

Trẻ gặp áp lực học tập, lo âu kéo dài có thể làm tăng tiết axit dạ dày, gây tổn thương niêm mạc và dẫn đến viêm dạ dày ở trẻ em.

4. Tác dụng phụ của thuốc

Một số loại thuốc như kháng viêm, giảm đau nếu dùng sai cách hoặc kéo dài có thể làm bào mòn lớp niêm mạc, tăng nguy cơ viêm dạ dày ở trẻ nhỏ.

Triệu chứng viêm dạ dày ở trẻ em

Viêm dạ dày ở trẻ em có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau, từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc vào mức độ viêm và nguyên nhân gây bệnh, chẳng hạn như:

  • Đau bụng: Trẻ bị viêm dạ dày thường đau ở vùng thượng vị (trên rốn), cơn đau có thể âm ỉ hoặc dữ dội, đặc biệt sau khi ăn hoặc khi bụng đói.
  • Buồn nôn và nôn: Niêm mạc dạ dày bị kích thích có thể khiến trẻ buồn nôn, nôn ra thức ăn hoặc dịch chua.
  • Rối loạn tiêu hóa: Trẻ có thể gặp đầy hơi, khó tiêu, chướng bụng, tiêu chảy hoặc táo bón do dạ dày hoạt động kém hiệu quả.
  • Ợ hơi, ợ chua: Viêm dạ dày ở trẻ em có thể khiến axit trào ngược, gây ợ hơi, ợ chua, hôi miệng.
  • Mệt mỏi, chán ăn: Cơn đau dạ dày và rối loạn tiêu hóa có thể làm trẻ biếng ăn, sụt cân, thiếu năng lượng.
  • Sốt hoặc phân có máu (trường hợp nặng): Nếu viêm dạ dày nặng hoặc có loét, trẻ có thể bị sốt và đi ngoài phân đen hoặc có máu, cần thăm khám ngay.

Nhận biết sớm các triệu chứng giúp cha mẹ có biện pháp can thiệp kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

viêm dạ dày ở trẻ

Đau bụng là triệu chứng thường gặp khi trẻ bị viêm dạ dày

Viêm dạ dày ở trẻ em có nguy hiểm không?

Viêm dạ dày ở trẻ em thường không gây nguy hiểm nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, nhưng nếu kéo dài hoặc không kiểm soát tốt, bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm.

Cụ thể, tình trạng viêm kéo dài có thể dẫn đến loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, trào ngược dạ dày thực quản và thậm chí ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ do suy dinh dưỡng. Đặc biệt, nếu nguyên nhân gây bệnh là vi khuẩn HP, trẻ có nguy cơ cao bị viêm mạn tính hoặc tái phát nhiều lần.

Ngoài ra, tình trạng mất nước do nôn mửa và tiêu chảy đi kèm cũng có thể gây nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Vì vậy, cha mẹ không nên chủ quan, cần theo dõi triệu chứng và đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường để tránh biến chứng nghiêm trọng.

Chẩn đoán viêm dạ dày ở trẻ em

Để xác định viêm dạ dày ở trẻ em, bác sĩ sẽ tiến hành khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để đánh giá mức độ tổn thương dạ dày cũng như xác định nguyên nhân gây bệnh. Cụ thể như sau:

1. Khám lâm sàng

Bác sĩ kiểm tra triệu chứng đau bụng, buồn nôn, ợ chua, rối loạn tiêu hóa, đồng thời khai thác tiền sử bệnh, chế độ ăn uống và các yếu tố nguy cơ như sử dụng thuốc, nhiễm vi khuẩn HP để đưa ra hướng chẩn đoán ban đầu.

2. Xét nghiệm tìm vi khuẩn HP

  • Test hơi thở ure: Trẻ uống dung dịch chứa ure đặc biệt, nếu có vi khuẩn HP trong dạ dày, urê sẽ bị phân hủy tạo ra khí CO2 đặc trưng, giúp xác định nhiễm khuẩn HP mà không cần can thiệp xâm lấn.
  • Xét nghiệm phân: Phát hiện kháng nguyên HP trong phân, giúp đánh giá tình trạng nhiễm khuẩn và hiệu quả điều trị sau khi dùng thuốc diệt HP.
  • Xét nghiệm máu: Kiểm tra kháng thể HP trong máu, tuy nhiên phương pháp này ít được ưu tiên vì không phản ánh chính xác tình trạng nhiễm khuẩn hiện tại.

3. Nội soi dạ dày kết hợp sinh thiết

Giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc dạ dày, phát hiện tổn thương viêm, loét hoặc xuất huyết.

Nếu cần thiết, bác sĩ có thể lấy mẫu mô dạ dày để xét nghiệm tìm HP hoặc đánh giá mức độ viêm nhiễm, xác định nguyên nhân bệnh lý tiêu hóa.

4. Siêu âm bụng

Không trực tiếp chẩn đoán viêm dạ dày nhưng giúp loại trừ các bệnh lý tiêu hóa khác có triệu chứng tương tự, như viêm ruột thừa hoặc rối loạn tiêu hóa chức năng.

5. Xét nghiệm máu

Kiểm tra dấu hiệu viêm nhiễm, mất máu, thiếu sắt, đặc biệt hữu ích nếu trẻ có triệu chứng thiếu máu hoặc nghi ngờ xuất huyết tiêu hóa.

Việc thực hiện các phương pháp chẩn đoán phù hợp giúp xác định chính xác nguyên nhân, mức độ bệnh và có hướng điều trị hiệu quả, tránh biến chứng nguy hiểm cho trẻ.

Cách điều trị viêm dạ dày ở trẻ em

Điều trị viêm dạ dày ở trẻ em cần sự kết hợp giữa dùng thuốc, điều chỉnh chế độ ăn và duy trì lối sống khoa học để giúp giảm viêm, kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa tái phát. Cụ thể như sau:

1. Dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ

Tùy vào nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc phù hợp:

  • Thuốc ức chế bơm proton (PPI) hoặc thuốc kháng H2: Giúp giảm tiết axit dạ dày, bảo vệ niêm mạc và giảm kích ứng.
  • Thuốc kháng sinh: Nếu trẻ bị nhiễm vi khuẩn HP, cần sử dụng kháng sinh kết hợp PPI theo phác đồ điều trị để tiêu diệt HP. Việc dùng kháng sinh phải theo đúng hướng dẫn để tránh kháng thuốc.
  • Thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày: Một số trường hợp cần dùng sucralfate hoặc bismuth để tạo lớp màng bảo vệ niêm mạc, giảm tổn thương do axit.
  • Thuốc trung hòa axit (antacid): Có thể được chỉ định trong trường hợp đau dạ dày do dư axit, giúp giảm triệu chứng nhanh chóng.

Lưu ý, cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc cho trẻ mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

2. Điều chỉnh chế độ ăn uống

Chế độ ăn uống có ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng viêm dạ dày ở trẻ em. Để giúp trẻ hồi phục nhanh hơn, cha mẹ nên:

  • Chia nhỏ bữa ăn (4-5 bữa/ngày) để giảm áp lực lên dạ dày, tránh để trẻ ăn quá no hoặc quá đói.
  • Hạn chế thực phẩm kích thích tiết axit như đồ cay nóng, thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, nước có gas, nước ép trái cây có tính axit cao.
  • Tăng cường lợi khuẩn cho đường ruột:
    • Việc bổ sung lợi khuẩn (probiotics) giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường sức khỏe dạ dày. Một số loại lợi khuẩn phổ biến như Lactobacillus và Bifidobacterium được chứng minh có tác dụng:
      • Giúp giảm viêm, bảo vệ niêm mạc dạ dày.
      • Ức chế sự phát triển của vi khuẩn HP.
      • Hỗ trợ tiêu hóa, giảm triệu chứng đầy hơi, chướng bụng.
    • Lợi khuẩn có thể được bổ sung qua sữa chua không đường, sữa chua uống chứa men vi sinh hoặc thực phẩm lên men như dưa cải, kim chi (dành cho trẻ lớn).
  • Ưu tiên thực phẩm hỗ trợ dạ dày phục hồi: Ngoài việc tránh thực phẩm có hại, cha mẹ cần bổ sung các thực phẩm hỗ trợ phục hồi niêm mạc dạ dày, chẳng hạn như:
  • Thực phẩm mềm, giàu chất xơ hòa tan: Cháo yến mạch, khoai lang, súp, chuối, sữa chua không đường… giúp làm dịu dạ dày, hỗ trợ tiêu hóa.
  • Thực phẩm giàu chất chống oxy hóa: Giúp kháng viêm, tăng cường phục hồi niêm mạc, điển hình như các loại rau lá xanh, củ quả, trái cây tươi, đậu và hạt. Tuy nhiên, cần chọn trái cây ít chua để tránh kích ứng niêm mạc dạ dày.
  • Thực phẩm giàu protein dễ tiêu hóa: Các loại đậu, đậu phụ, ức gà, trứng, sữa, phi-lê cá… giúp cung cấp protein mà không gây áp lực tiêu hóa quá mức cho dạ dày.
trẻ em bị viêm dạ dày

Sữa chua lên men tự nhiên giàu lợi khuẩn, hỗ trợ ức chế sự phát triển của vi khuẩn HP

Để hiểu rõ hơn về phần này, bạn có thể tham khảo bài viết sau:

3. Giảm căng thẳng, lo âu

Căng thẳng là một trong những yếu tố làm trầm trọng hơn tình trạng viêm dạ dày ở trẻ em, đặc biệt là ở trẻ lớn. Khi bị stress, cơ thể tăng tiết cortisol, kích thích sản xuất axit dạ dày quá mức, gây đau và viêm. Để giúp trẻ thư giãn, cha mẹ có thể:

  • Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động vui chơi ngoài trời, thể dục nhẹ nhàng.
  • Hạn chế áp lực học tập, tạo môi trường thoải mái cho trẻ.
  • Trò chuyện, lắng nghe trẻ để giúp trẻ giải tỏa tâm lý.

Phòng ngừa viêm dạ dày ở trẻ em

Để hạn chế nguy cơ viêm dạ dày ở trẻ em, cha mẹ cần xây dựng thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống khoa học cho trẻ. Cụ thể như sau:

  • Ăn uống khoa học: Đảm bảo trẻ ăn đúng bữa, hạn chế thực phẩm cay nóng, dầu mỡ và nước có gas. Bên cạnh đó, ưu tiên chế độ ăn giàu chất xơ, vitamin và thực phẩm dễ tiêu hóa cũng giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày, hạn chế nguy cơ viêm.
  • Vệ sinh cá nhân tốt: Hướng dẫn trẻ rửa tay sạch trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, tránh dùng chung đồ ăn uống để giảm nguy cơ nhiễm vi khuẩn HP – tác nhân phổ biến gây viêm dạ dày ở trẻ em.
  • Giữ tinh thần vui vẻ, thoải mái: Hạn chế căng thẳng, áp lực học tập vì stress có thể làm tăng tiết axit dạ dày. Khuyến khích trẻ vận động, vui chơi để duy trì tinh thần tích cực và hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa.

Nghi ngờ con bị viêm dạ dày: Khi nào cần đưa trẻ đến bác sĩ?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ngay nếu thấy dấu hiệu viêm dạ dày ở trẻ em kéo dài hoặc có biểu hiện nghiêm trọng như đau bụng dữ dội, buồn nôn liên tục, nôn ra máu, tiêu chảy kéo dài, sụt cân nhanh hoặc phân có máu. Đặc biệt, nếu trẻ sốt cao không giảm, chán ăn, mệt mỏi hoặc có tiền sử nhiễm vi khuẩn HP, việc thăm khám sớm là điều cần thiết, giúp phát hiện nguyên nhân và có hướng điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

trẻ bị viêm dạ dày

Thăm khám sớm giúp can thiệp kịp thời và điều trị hiệu quả

Trên hành trình điều trị bệnh viêm dạ dày ở trẻ em, việc thăm khám tại cơ sở y tế uy tín là điều vô cùng quan trọng. Hiện nay, chuyên khoa Nhi trực thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đang là địa chỉ tin cậy trong lĩnh vực chẩn đoán và điều trị các bệnh lý rối loạn tiêu hóa ở trẻ nhỏ, được nhiều phụ huynh tin tưởng lựa chọn.

Bên cạnh việc áp dụng các phương pháp nội soi tiêu hóa không đau, bệnh viện còn sở hữu dàn thiết bị xét nghiệm nhiễm khuẩn HP hiện đại, giúp điều trị viêm dạ dày hiệu quả. Không chỉ đảm bảo chất lượng chuyên môn cao, đội ngũ bác sĩ tận tâm còn tạo môi trường thân thiện, giúp bé bớt sợ hãi và thoải mái hơn khi điều trị.

Tóm lại, hiểu rõ viêm dạ dày ở trẻ em, từ nguyên nhân đến cách chăm sóc, giúp cha mẹ chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa của bé yêu. Ngay khi nhận thấy dấu hiệu bất thường kéo dài, cha mẹ đừng chủ quan mà hãy nhanh chóng đưa trẻ đi khám để có hướng điều trị phù hợp, giúp bé sớm phục hồi.

Đánh giá bài viết
16:42 21/04/2025
Nguồn tham khảo
  1. Che, T. H., Nguyen, T. C., Ngo, D. T. T., Nguyen, H. T., Vo, K. T., Ngo, X. M., Truong, D. Q., Bontems, P., Robert, A., & Van Nguyen, P. N. (2022). High Prevalence of Helicobacter pylori Infection Among School-Aged Children in Ho Chi Minh City, VietNam. International Journal of Public Health, 67. https://doi.org/10.3389/ijph.2022.1605354
  2. Wang, K., Li, S., Liu, C., Perng, D., Su, Y., Wu, D., Jan, C., Lai, C., Wang, T., & Wang, W. (2004). Effects of ingesting Lactobacillus- and Bifidobacterium-containing yogurt in subjects with colonized Helicobacter pylori. PubMed, 80 (3), 737–741. https://doi.org/10.1093/ajcn/80.3.737