Mở cửa 7h30 - 17h00 / T2 - CN xuyên trưa
Tiêu chảy xảy ra nhiều lần có thể khiến người lớn nhanh chóng mệt mỏi, mất nước và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Vậy cách cầm tiêu chảy nhanh nhất cho người lớn nên thực hiện như thế nào để vừa cải thiện triệu chứng vừa đảm bảo an toàn? Từ cách bù nước, lựa chọn thực phẩm đến sử dụng thuốc, bài viết dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu những biện pháp phù hợp và nhận biết khi nào cần đi khám.
Cách cầm tiêu chảy nhanh nhất cho người lớn là bù nước và điện giải sớm, ăn thức ăn mềm, dễ tiêu và nghỉ ngơi. Có thể dùng thuốc giảm tiêu chảy khi phù hợp. Nếu sốt cao, phân có máu, đau bụng dữ dội hoặc mất nước, người bệnh cần đi khám.
Tiêu chảy ở người lớn có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, và việc xác định đúng nguyên nhân là bước đầu tiên để lựa chọn cách cầm tiêu chảy phù hợp. Cụ thể:
Nhóm nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy cấp ở người lớn liên quan trực tiếp tới vi sinh vật gây bệnh trong thực phẩm và nguồn nước. Khi vi khuẩn (Salmonella, E. coli) hoặc virus (norovirus, rotavirus) xâm nhập ruột non, các tác nhân này kích thích niêm mạc ruột tiết dịch quá mức hoặc phá hủy lớp tế bào hấp thu, dẫn tới phân lỏng và mất nước. Các tình huống phơi nhiễm thường gặp gồm:
Xác định đúng tác nhân trong nhóm này giúp định hướng cách cầm tiêu chảy hiệu quả, bởi tiêu chảy do vi khuẩn và do virus đòi hỏi cách tiếp cận điều trị khác nhau.
Không phải mọi trường hợp tiêu chảy đều do thực phẩm. Một số loại thuốc và tình trạng bệnh lý cũng có thể gây ra hoặc làm nặng thêm tiêu chảy ở người lớn. Các nguyên nhân thường gặp trong nhóm này bao gồm:
Với nhóm nguyên nhân này, cách cầm tiêu chảy không chỉ tập trung vào triệu chứng mà cần xử lý bệnh lý nền hoặc điều chỉnh thuốc đang dùng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.
Điều chỉnh thuốc và xử lý bệnh nền cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ
Người lớn bị tiêu chảy cấp mức độ nhẹ có thể sử dụng một số loại thuốc không kê đơn tại nhà sau khi được dược sĩ tư vấn về cách dùng, liều lượng và chống chỉ định. Tuy nhiên, không nên tự ý dùng thuốc khi có sốt cao, phân máu, đau bụng dữ dội, nghi ngộ độc nặng hoặc đang mang thai, cao tuổi, có bệnh nền. Dưới đây là một số cách cầm tiêu chảy nhanh nhất cho người lớn được dược sĩ hoặc bác sĩ chỉ định:
Dùng Loperamide là cách cầm tiêu chảy phổ biến cho người lớn bị tiêu chảy cấp không biến chứng. Thuốc hoạt động bằng cách gắn vào thụ thể opioid tại thành ruột, ức chế giải phóng acetylcholine và prostaglandin, từ đó làm chậm nhu động ruột và kéo dài thời gian vận chuyển thức ăn trong lòng ruột, giúp ruột hấp thu lại nước và điện giải.
Loperamide không được sử dụng khi tiêu chảy kèm sốt cao, phân có máu hoặc nghi nhiễm khuẩn nặng, vì việc làm chậm nhu động lúc này có thể giữ vi khuẩn và độc tố lại trong ruột, khiến bệnh nặng hơn.
Racecadotril có cơ chế tác động khác hoàn toàn so với loperamide. Thuốc ức chế enzym enkephalinase tại niêm mạc ruột, giúp bảo vệ enkephalin nội sinh (chất giảm tiết dịch tự nhiên của cơ thể) khỏi bị phân hủy. Enkephalin sau đó tiếp tục tác động lên thụ thể delta-opioid, làm giảm tiết nước và điện giải vào lòng ruột mà không làm chậm nhu động.
Đây là cách cầm tiêu chảy phù hợp cho những trường hợp tiêu chảy tiết dịch nhiều. Tuy nhiên, Racecadotril là thuốc thuộc diện kê đơn nên cần chỉ định của bác sĩ.
Bismuth subsalicylate phù hợp với các trường hợp tiêu chảy nhẹ hoặc rối loạn tiêu hóa kèm buồn nôn. Thuốc có tác dụng kép: thành phần bismuth tạo lớp bảo vệ niêm mạc ruột và có khả năng kháng khuẩn trực tiếp (đặc biệt với E. coli), trong khi thành phần salicylate ức chế cyclooxygenase, giúp giảm tiết dịch ruột và giảm viêm tại chỗ.
Tuy nhiên, thuốc chống chỉ định với người dị ứng salicylate, rối loạn đông máu, suy thận, phụ nữ mang thai hoặc trẻ em dưới 3 tuổi (do nguy cơ hội chứng Reye – một bệnh lý hiếm gặp gây tổn thương não và gan).
Dùng Bismuth subsalicylate là một trong những cách cầm khi bị tiêu chảy dễ tiếp cận do thuốc không cần kê đơn
Song song với việc dùng thuốc giảm triệu chứng, cách cầm tiêu chảy triệt để cần hướng tới loại bỏ nguyên nhân gốc. Tùy theo tác nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các hướng điều trị sau:
Người lớn bị tiêu chảy kéo dài, tái phát hoặc kèm triệu chứng bất thường có thể cân nhắc thăm khám tại Trung tâm Nội soi & Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Trung tâm quy tụ đội ngũ chuyên gia Nội tiêu hóa, Ngoại tiêu hóa và Nội soi tiêu hóa giàu kinh nghiệm, kết hợp hệ thống nội soi thế hệ mới Olympus EVIS X1 CV-1500 và Fujifilm 7000 với khả năng phóng đại lên tới 150 lần.
Ngoài ra, hệ thống còn được tích hợp trí tuệ nhân tạo AI Endo BRAIN-EYE, giúp phát hiện các tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa từ giai đoạn sớm, kể cả những tổn thương kích thước nhỏ mà mắt thường không nhận ra. Người bệnh được chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây tiêu chảy và điều trị theo phác đồ cá thể hóa với tiêu chí tận tâm, an toàn, hiệu quả, ít xâm lấn và chi phí hợp lý.
Bên cạnh việc dùng thuốc, các biện pháp hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi, giúp cơ thể bù đắp lại những gì đã mất và tạo điều kiện cho đường ruột ổn định trở lại.
Mất nước là biến chứng nguy hiểm của tiêu chảy cấp, đặc biệt khi đi ngoài nhiều lần trong ngày. Cách cầm tiêu chảy hiệu quả luôn đi kèm với bù nước và điện giải đúng cách. Các lưu ý khi bù nước gồm:
Pha đúng dung dịch bù nước điện giải và uống từng ngụm nhỏ sau mỗi lần tiêu chảy
Đường ruột trong giai đoạn tiêu chảy đang bị tổn thương, vì vậy chế độ ăn cần nhẹ nhàng và dễ hấp thu để tránh tạo thêm gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Các nguyên tắc về dinh dưỡng khi tiêu chảy gồm:
Trong giai đoạn tiêu chảy cấp, cơ thể mất nhiều năng lượng do mất nước và giảm hấp thu dinh dưỡng. Nghỉ ngơi và theo dõi diễn biến là một phần không thể thiếu trong cách cầm tiêu chảy cho người lớn, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu trở nặng. Các chỉ số cần theo dõi sát gồm:
Men vi sinh (probiotics) chứa các chủng vi khuẩn có lợi như Lactobacillus và Saccharomyces boulardii, giúp tái lập cân bằng hệ vi sinh đường ruột bị xáo trộn sau tiêu chảy. Khi được bổ sung, các chủng này cạnh tranh với vi khuẩn gây bệnh trên bề mặt niêm mạc ruột, đồng thời kích thích sản xuất kháng thể IgA tại chỗ, giúp tăng cường hàng rào miễn dịch niêm mạc. Bổ sung men vi sinh là cách cầm tiêu chảy hỗ trợ, phù hợp khi kết hợp cùng bù nước và các biện pháp điều trị chính.
Men vi sinh từ sữa chua hoặc thực phẩm chức năng giúp bổ sung lợi khuẩn, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột sau tiêu chảy
Xử trí sai khi bị tiêu chảy có thể khiến bệnh kéo dài hoặc gây ra biến chứng nguy hiểm. Dưới đây là một vài sai lầm phổ biến cần tránh khi áp dụng cách cầm tiêu chảy tại nhà:
Người lớn cần đi khám ngay khi tiêu chảy kèm theo các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm hoặc thuộc nhóm có nguy cơ biến chứng cao. Các tình huống cần tới cơ sở y tế gồm:
Với những trường hợp trên, cách cầm tiêu chảy tại nhà có thể không đủ hiệu quả và cần được bác sĩ thăm khám trực tiếp để chẩn đoán nguyên nhân và xử trí kịp thời.
Phòng ngừa tiêu chảy tái phát đóng vai trò quan trọng sau khi hồi phục, giúp tránh phải áp dụng cách cầm tiêu chảy nhiều lần và bảo vệ sức khỏe đường ruột lâu dài. Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả gồm:
Theo Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe là thuộc Đại học Washington (Seattle, Mỹ), tiêu chảy vẫn nằm trong nhóm nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi và người lớn trên 70 tuổi. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết cách xử trí phù hợp với tình trạng của mình, dẫn tới bệnh kéo dài hoặc trở nặng không cần thiết.
Nếu thường xuyên bị tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa hoặc chưa biết cách xây dựng chế độ ăn phù hợp trong giai đoạn hồi phục, bạn có thể đến Trung tâm Dinh dưỡng Nutrihome để được đánh giá tình trạng dinh dưỡng và tư vấn khẩu phần theo nhu cầu cá nhân. Chuyên gia dinh dưỡng sẽ hướng dẫn lựa chọn thực phẩm, cách ăn uống và bổ sung dinh dưỡng phù hợp với thể trạng, bệnh nền và triệu chứng tiêu hóa, qua đó hỗ trợ quá trình phục hồi và hạn chế nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng.
Cách cầm tiêu chảy nhanh nhất cho người lớn cần ưu tiên bù nước, điện giải, ăn uống phù hợp và chỉ dùng thuốc khi không có dấu hiệu cảnh báo. Người bệnh không nên cố ngừng tiêu chảy bằng mọi cách, nhất là khi sốt cao, phân có máu, đau bụng dữ dội hoặc mất nước. Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc không cải thiện sau chăm sóc ban đầu, cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.
