Bé từ 0-2 tuổi cần bổ sung các chất dinh dưỡng gì?

Chào bác sĩ, bác sĩ cho em hỏi từ lúc 0-2 tuổi bé cần bổ sung các chất dinh dưỡng gì ạ? Làm sao để biết cơ thể bé thiếu chất gì và đang dư chất gì ạ?

TS.BS Đào Thị Yến Phi

Chào Anh/Chị,

Giai đoạn từ 0 đến 2 tuổi là 1 giai đoạn quan trọng trong cuộc đời của những sinh vật sống bởi vì giai đoạn này chúng ta gọi là giai đoạn 1000 ngày đầu tiên của cuộc đời.

1000 ngày bao gồm 1 năm trong bụng mẹ (tức là trong thời kỳ) và 2 năm ở ngoài cuộc đời.

Tại sao giai đoạn này là một giai đoạn quan trọng? Đó là vì ở các giai đoạn này tất cả những hệ gen của mình đã được lập trình, bố cho một nửa gen, mẹ cho một nửa gen để hình thành bộ gen của mình. Nhưng mà bộ gen này trong giai đoạn bào thai, giai đoạn mới thì nó chỉ là ở giai đoạn nằm ngủ, còn trong các giai đoạn mà 1.000 ngày đầu tiên của cuộc đời thì tất cả các tác động về mặt dinh dưỡng, về mặt môi trường bên ngoài, những tác động của thuốc, của bệnh lý… sẽ làm cho bộ gen chuyển thành các kiểu hình, tức là chuyển thành dạng mà chúng ta có thể thấy được trên cơ thể của một con người.

Lấy ví dụ cho dễ hiểu như khả năng về chiều cao của đứa bé, gen quy định một đứa bé của chúng ta có chiều cao là 1,7 thì lúc ra đời trong hết thai kỳ thì thường chiều dài của bé là 50cm. Nhưng nếu như có hiện tượng suy dinh dưỡng, không đủ dinh dưỡng trong các giai đoạn thai kỳ này thì bé ra đời chỉ dưới 50 cm; hoặc trong các giai đoạn từ 0 tuổi cho tới 2 tuổi, bé ra đời là đúng 50cm nhưng từ 0 tuổi cho tới 2 tuổi do nuôi dưỡng do dinh dưỡng không đầy đủ, sự phát triển chiều cao bị ảnh hưởng nên nó rút lại nó chỉ còn có khoảng chừng 80cm lúc 2 tuổi, lúc này trưởng thành bé chỉ còn 1,6 mét. Đây chính là khái niệm 1000 ngày đầu đời sẽ ảnh hưởng tới các kiểu gen như thế nào. Di truyền là có nhưng do cái ảnh hưởng của dinh dưỡng, của môi trường nên những di truyền này sẽ bị tác động, có thể làm giảm đi hay là tăng lên gì đó. Thì với tất cả các bệnh lý cũng là như vậy chính vì vậy cho nên trong giai đoạn 1.000 ngày đầu tiên của cuộc đời, trong đó có các giai đoạn từ 0 tới 2 tuổi tức là sau khi bé sinh ra, thì điều rất quan trọng là chúng ta phải cung cấp đầy đủ và cân đối các chất dinh dưỡng cho bé. Đầy đủ và cân đối có nghĩa là không được thiếu nhưng mà cũng không được thừa, các tình trạng dinh dưỡng thừa cũng gây nguy hiểm không thua gì so với các tình trạng dinh dưỡng thiếu. Và cái cách mà chúng ta nhìn một đứa bé có đủ hay thiếu dinh dưỡng trong giai đoạn này, tốt nhất là chúng ta dựa trên cái cân nặng chuẩn theo chiều cao và trên sự phát triển vòng đầu cũng như là khám lâm sàng khác về da về mắt về các hoạt động của cơ quan.

Việc thiếu hụt chất dinh dưỡng nào đó đó xảy ra có thể trên nền một cái đứa bé bị suy dinh dưỡng, đã thiếu một thì thông thường sẽ thiếu nhiều thứ khác nhau. Nhưng mà cũng có thể xảy ra trên người một cái đứa thừa dinh dưỡng, chúng ta cần lưu ý là với những đứa bé thừa dinh dưỡng và thừa cân thì cái dư nhiều nhất chính là mỡ. Tất cả các thành phần vI chất dinh dưỡng khác như là kẽm, sắt, các vitamin thì vẫn có thể thiếu trên nền thừa mỡ đó cho nên với một tình trạng dinh dưỡng bất thường (thiếu hoặc thừa) thì chúng ta phải nghĩ đến cái tình trạng thiếu các vi chất dinh dưỡng, thiếu các chất dinh dưỡng không sinh năng lượng. Để biết được là thiếu và thiếu là thiếu chất gì thì thật sự rất khó khăn nếu như các bà mẹ hoặc các ông bố chỉ nhìn qua cái triệu chứng lâm sàng bên ngoài. Giai đoạn 0 đến 2 tuổi trẻ sẽ cần khoảng chừng trên 40 chất dinh dưỡng khác nhau để có thể xây dựng tất cả các cơ quan của cơ thể mình từ não cho tới xương cho tới bắp cơ, do đó việc thiếu các chất dinh dưỡng nào đó, có thể là thiếu đơn một chất để mà chúng ta nhìn thấy rõ ràng, vd thiếu vitamin C tới mức mà chảy máu răng là là làm vỡ các mạch máu, thiếu vitamin A tới mức làm cho mắt bị khô hay là bị lòa đi thì đó là thiếu 1 chất mà chúng ta rất dễ xác định. Trong thực tế đó thì những trẻ mà thiếu 1 chất dinh dưỡng thông thường nó không thiếu một chất mà sẽ thiếu một bộ những chất dinh dưỡng đi kèm với nhau và trong trường hợp này thì chúng ta sẽ cần một số các xét nghiệm để định lượng các chất dinh dưỡng trong máu, vd định lượng sắt trong máu, vitamin D trong máu thì mới biết chắc chắn được tình trạng thiếu.

Như vậy thì nếu như một đứa trẻ phát triển bình thường về mặt dinh dưỡng, phát triển bình thường về mặt thần kinh vận động… thì chúng ta ít nghĩ tới tình trạng thiếu hụt như những đứa bé mà đã có suy dinh dưỡng nền hoặc là có cái tình trạng thừa cân béo phì thì tốt nhất là chúng ta nên đi khám để nếu như mà có các triệu chứng lâm sàng của thiếu dinh dưỡng nào đó thì các bác sĩ có thể cho kèm các xét nghiệm để định lượng các chất dinh dưỡng đó trong máu và khi có cái kết quả này rồi thì chúng ta mới có cái chỉ định bổ sung các chất dinh dưỡng mà chúng ta thiếu.

Không có nên uống thuốc theo kiểu “được chăng hay chớ” tại vì chúng ta không biết trẻ thiếu gì, thậm chí uống liều bao nhiêu, uống kéo dài như thế nào, loại sử dụng thế nào sẽ hoàn toàn dựa trên việc đứa bé thiếu chất gì và thiếu nhiều hay thiếu ít, thiếu trong thời gian ngắn hay dài cộng với là chuyện hấp thu hay là chuyển hóa của chất đó trong máu.

Nếu có thêm bất cứ thắc mắc gì, Anh/Chị vui lòng để lai câu hỏi hoặc gọi đến hotline 1900 633 599 cũng như inbox cho fanpage Nutrihome – Trung tâm Dinh dưỡng – Y học Vận động để được hướng dẫn. Cảm ơn Anh/Chị.”