Vắc xin phế cầu 13 là gì? Prevenar 13 tiêm mấy mũi? Lịch tiêm

Vắc xin phế cầu 13 là lựa chọn được nhiều phụ huynh và người trưởng thành quan tâm khi chủ động phòng các bệnh nghiêm trọng do phế cầu khuẩn. Vi khuẩn này có thể gây viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và nhiều biến chứng nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Việc tiêm đúng độ tuổi và đủ liều giúp tăng khả năng bảo vệ trước các tuýp huyết thanh có trong vắc xin. Vậy ai nên tiêm, lịch tiêm ra sao và cần lưu ý gì sau tiêm?

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS Bùi Công Sự – Quản lý Y khoa vùng 3 – miền Bắc, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC

Vắc xin phế cầu 13 là vắc xin liên hợp giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại 13 tuýp huyết thanh của vi khuẩn phế cầu. Vắc xin góp phần phòng các bệnh như viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết do những tuýp phế cầu có trong thành phần vắc xin.

1. Vắc xin phế cầu 13 là gì?

Vắc xin phế cầu 13 (còn gọi là Prevenar 13 hay PCV13) là vắc xin cộng hợp 13 tuýp huyết thanh phổ biến và nguy hiểm nhất của phế cầu khuẩn, bao gồm type 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F. Đây là những tuýp phế cầu gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết hoặc viêm tai giữa. Vắc xin do hãng dược phẩm Pfizer (Hoa Kỳ) sản xuất.

Vắc xin phế cầu 13 giúp hệ miễn dịch nhận diện sớm và chủ động kiểm soát nguy cơ nhiễm phế cầu, từ đó làm giảm rõ rệt tỷ lệ mắc bệnh, biến chứng nặng và tử vong, đặc biệt ở nhóm trẻ nhỏ, người già hoặc người có bệnh nền.

2. Ai nên tiêm vắc xin phế cầu 13?

Tiêm vắc xin phế cầu 13 là giải pháp phòng bệnh chủ động được khuyến cáo cho cả trẻ em và người lớn, đặc biệt là những nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc các bệnh lý do phế cầu khuẩn gây ra như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm tai giữa… Với cơ chế kích thích cơ thể tạo miễn dịch đặc hiệu trước 13 tuýp huyết thanh phổ biến và nguy hiểm nhất, vắc xin phế cầu 13 giúp giảm rõ rệt tỷ lệ mắc bệnh, biến chứng nặng và tử vong.

Việc tiêm vắc xin cần tuân thủ lịch tiêm phù hợp với từng độ tuổi để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Với nhiều bố mẹ và người dân còn băn khoăn phế cầu 13 tiêm mấy mũi, câu trả lời phụ thuộc vào thời điểm bắt đầu tiêm và tình trạng sức khỏe của từng người.

1. Trẻ em

Giai đoạn từ 2 tháng đến dưới 5 tuổi là thời điểm hệ miễn dịch của trẻ còn non trẻ, dễ bị phế cầu khuẩn tấn công dẫn đến các bệnh lý nặng như viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa và nhiễm trùng huyết. Trên toàn cầu, phế cầu khuẩn mỗi năm gây ra khoảng 1,6 triệu ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi, trong đó hơn 800.000 ca là trẻ dưới 2 tuổi.

Tiêm vắc xin phế cầu 13 từ sớm giúp kích thích hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên đặc hiệu, tạo ra hàng rào bảo vệ bền vững ngay từ những tháng đầu đời. Đặc biệt, vắc xin có khả năng giảm tỷ lệ người lành mang trùng, qua đó hạn chế lây lan trong cộng đồng.

2. Người lớn và người cao tuổi

Phế cầu khuẩn không chỉ là mối đe dọa với trẻ nhỏ mà còn gây ra gánh nặng bệnh tật nghiêm trọng ở người lớn, đặc biệt là người cao tuổi và những người có bệnh nền mạn tính như tiểu đường, tim mạch, phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), suy thận hoặc suy giảm miễn dịch. Ở nhóm đối tượng này, nếu bị phế cầu khuẩn tấn công, bệnh thường tiến triển nhanh, nặng, dễ biến chứng và có nguy cơ tử vong cao hơn người khỏe mạnh.

Các nghiên cứu cho thấy:

• Người mắc bệnh tim mạn tính (suy tim sung huyết, bệnh van tim) có nguy cơ viêm phổi cộng đồng (CAP) cao gấp 3,3 lần, nguy cơ nhiễm khuẩn huyết do phế cầu (IPD) cao gấp 9,9 lần so với người khỏe mạnh cùng độ tuổi. Tiêm vắc xin phế cầu giúp giảm 22% tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân ở nhóm này.
• Người hút thuốc lá thường xuyên có nguy cơ IPD tăng 2,8 – 4,1 lần; người lạm dụng rượu có nguy cơ mắc CAP tăng đến 8,2 lần, nguy cơ IPD tăng 2,3 – 7,7 lần.
• Bệnh nhân COPD có nguy cơ nhập viện do viêm phổi cao gấp 18 lần so với người không mắc. Người bị đái tháo đường có nguy cơ CAP và IPD tăng từ 1,4 – 5,9 lần, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi mắc bệnh kéo dài.
• Người mắc bệnh gan mạn tính, đặc biệt là xơ gan, có nguy cơ mắc phế cầu cao gấp 4,3 – 6,4 lần, nguy cơ IPD tăng đến 10,2 lần. Bệnh thận mạn giai đoạn cuối làm tăng nguy cơ IPD 3,7 lần.
• Người cấy ốc tai điện tử có nguy cơ IPD tăng 10,5 lần; người rò dịch não tủy tăng 6,4 lần; người đã cắt lách hoặc mất chức năng lách có nguy cơ CAP tăng 8,5 – 18,2 lần, IPD tăng 14 – 32,6 lần.
• Các trường hợp suy giảm miễn dịch nguyên phát hoặc thứ phát (HIV, ung thư, điều trị miễn dịch…) đều có nguy cơ cao hơn đáng kể và thường có đáp ứng miễn dịch với vắc xin kém hơn so với người bình thường.

Tiêm vắc xin phế cầu 13 là biện pháp chủ động giúp người lớn giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh nặng do phế cầu khuẩn như viêm phổi, viêm màng não mủ và nhiễm trùng huyết, đặc biệt quan trọng với người cao tuổi và người có yếu tố nguy cơ.

Lịch tiêm phế cầu 13 chuẩn theo độ tuổi

Theo khuyến cáo của nhà sản xuất cũng như Bộ Y tế, vắc xin phế cầu 13 có lịch tiêm chuẩn theo độ tuổi như sau:

Tác dụng và hiệu quả bảo vệ của vắc xin phế cầu 13

Vắc xin phế cầu 13 là một trong những biện pháp dự phòng quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe trước nhiều bệnh lý nghiêm trọng do phế cầu khuẩn gây ra. Đây là loại vắc xin đã được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia và chứng minh hiệu quả vượt trội trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở cả trẻ em và người lớn.

1. Phế cầu 13 phòng những bệnh gì?

Vắc xin phế cầu 13 có khả năng bảo vệ cơ thể chống lại 13 tuýp phế cầu khuẩn phổ biến nhất. Những chủng này là tác nhân gây ra các bệnh lý nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não mủ, nhiễm trùng huyết và viêm tai giữa cấp. Các bệnh này thường diễn tiến nhanh, khó kiểm soát và có thể để lại hậu quả nặng nề, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm. Việc tiêm ngừa vắc xin phế cầu 13 không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn góp phần tạo nên hàng rào miễn dịch cộng đồng hiệu quả.

2. Mức độ hiệu quả và bằng chứng lâm sàng

Vắc xin phế cầu 13 (PCV13) đã được nghiên cứu rộng rãi sau cấp phép, đặc biệt về khả năng bảo vệ chống lại các tuýp huyết thanh gây bệnh nặng như tuýp 3, vốn là một trong những chủng phế cầu phổ biến và khó kiểm soát nhất. Một phân tích tổng hợp các nghiên cứu quan sát được công bố trên tạp chí Clinical Infectious Diseases ghi nhận hiệu quả bảo vệ của PCV13 đối với bệnh phế cầu xâm lấn do huyết thanh 3 ở trẻ em đạt mức 63,5%, và có thể lên đến 72,4% khi bao gồm dữ liệu từ các báo cáo hội nghị khoa học (khoảng tin cậy 95% từ 56,7% đến 88,0%).

Kết quả này củng cố vai trò quan trọng của PCV13 trong việc giảm gánh nặng bệnh tật do phế cầu khuẩn gây ra, đặc biệt ở nhóm đối tượng dễ tổn thương như trẻ nhỏ và người có bệnh nền.

Tác dụng phụ và những lưu ý khi tiêm vắc xin phế cầu 13

Tiêm vắc xin phế cầu 13 nhìn chung an toàn nhưng vẫn có thể gây ra một số phản ứng nhẹ, cần lưu ý trước và sau tiêm.

1. Tác dụng phụ thường gặp

Vắc xin phế cầu 13 (Prevenar 13) có độ an toàn cao và được sử dụng rộng rãi cho nhiều nhóm đối tượng, từ trẻ nhỏ đến người lớn. Sau tiêm, một số phản ứng nhẹ có thể xảy ra, thường gặp nhất là đau, sưng hoặc đỏ nhẹ tại chỗ tiêm, kèm theo cảm giác căng tức hoặc tăng nhạy cảm vùng da.

Ngoài ra, người tiêm có thể cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ, sốt nhẹ, đau đầu, chán ăn, buồn nôn hoặc tiêu chảy. Đây đều là những phản ứng thông thường của hệ miễn dịch và có xu hướng tự khỏi sau 1 – 2 ngày mà không cần can thiệp y tế.

2. Phản ứng nghiêm trọng và chống chỉ định

Tuy rất hiếm gặp, nhưng một số trường hợp có thể xảy ra phản ứng nghiêm trọng như phản vệ, biểu hiện bằng nổi mẩn toàn thân, khó thở, tụt huyết áp hoặc co giật do sốt cao, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Những người từng có tiền sử dị ứng nặng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin hoặc từng phản ứng nghiêm trọng với liều tiêm trước đó sẽ được chống chỉ định tiêm PCV13. Trường hợp đang sốt cao hoặc mắc bệnh cấp tính nên tạm hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe ổn định.

3. Các lưu ý trước và sau tiêm

Trước khi tiêm, người tiêm cần được khám sàng lọc đầy đủ và cung cấp trung thực tiền sử bệnh, thuốc đang dùng hoặc các vấn đề sức khỏe liên quan. Sau tiêm, cần được theo dõi tại cơ sở y tế ít nhất 30 phút để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Trong những ngày tiếp theo, nên tránh vận động mạnh, không xoa bóp tại chỗ tiêm, đồng thời theo dõi sát phản ứng cơ thể để xử trí kịp thời nếu có dấu hiệu bất thường như sốt cao kéo dài, phát ban hoặc biểu hiện lạ.

So sánh vắc xin phế cầu 13 với các loại vắc xin phế cầu khác

Vắc xin phế cầu 13 giá bao nhiêu? Tiêm ở đâu?

Để chủ động phòng các bệnh do phế cầu khuẩn, trẻ em và người lớn có thể đến Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC để được tư vấn loại vắc xin, lịch tiêm và phác đồ phù hợp theo độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe. Với vắc xin phế cầu 13, bác sĩ sẽ khám sàng lọc trước tiêm, hướng dẫn theo dõi sau tiêm và tư vấn các mũi tiếp theo khi cần. Chủ động kiểm tra lịch sử tiêm giúp hạn chế bỏ sót hoặc tiêm chưa đúng khoảng cách khuyến cáo.

Vắc xin phế cầu 13 (Prevenar 13) hiện có mức giá niêm yết 1.290.000 VNĐ tại hệ thống VNVC. Đây là mức giá được công khai, cam kết bình ổn trên toàn hệ thống và có thể được điều chỉnh tùy theo từng thời điểm.

Để cập nhật thông tin giá chính xác hoặc cần hỗ trợ chi tiết, Khách hàng có thể liên hệ tổng đài 028 7102 6595 hoặc trao đổi trực tiếp qua Fanpage Trung tâm Tiêm chủng Trẻ em và Người lớn VNVC.

Câu hỏi thường gặp về vắc xin phế cầu 13

1. Vắc xin phế cầu 13 có bắt buộc không?

Hiện nay, vắc xin phế cầu 13 chưa nằm trong danh sách tiêm chủng bắt buộc theo Chương trình Tiêm chủng Mở rộng quốc gia. Tuy nhiên, với những nguy cơ nghiêm trọng mà phế cầu khuẩn gây ra, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh nền, việc chủ động tiêm phòng được khuyến cáo bởi Bộ Y tế và các tổ chức y tế uy tín trên thế giới.

2. Vắc xin phế cầu 13 có tiêm cùng lúc với vắc xin khác được không?

Có thể tiêm vắc xin phế cầu 13 cùng thời điểm với nhiều loại vắc xin khác như cúm, bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B… Tuy nhiên, cần đảm bảo mỗi loại vắc xin được tiêm ở vị trí khác nhau và tuân theo chỉ định chuyên môn để hạn chế tối đa nguy cơ phản ứng bất lợi.

3. Có cần tiêm nhắc lại vắc xin phế cầu 13 không?

Lịch tiêm nhắc lại phụ thuộc vào độ tuổi và tình trạng sức khỏe của từng người. Với trẻ nhỏ, vắc xin phế cầu 13 thường được tiêm theo lịch 3 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc. Người lớn, đặc biệt là người có nguy cơ cao, có thể cần tiêm nhắc lại hoặc kết hợp với các loại vắc xin phế cầu khác theo khuyến cáo của bác sĩ.

Vắc xin phế cầu 13 góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng do những tuýp phế cầu có trong thành phần vắc xin, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có yếu tố nguy cơ. Lịch tiêm cần được xác định theo độ tuổi, tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe để bảo đảm phù hợp. Trong bối cảnh đã có thêm nhiều loại vắc xin phế cầu với phạm vi bảo vệ rộng hơn, việc lựa chọn sản phẩm và phác đồ nên dựa trên khuyến cáo chuyên môn cập nhật.