Dịch vụ khám, tư vấn và điều trị thừa cân – béo phì ở trẻ em

ĐỐI TƯỢNG

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2016, có khoảng 41 triệu trẻ dưới 5 tuổi và 340 triệu trẻ từ 5 – 19 tuổi bị thừa cân – béo phì. Ở Việt Nam, tỷ lệ thừa cân – béo phì có xu hướng tăng nhanh trong thập kỷ qua, đặc biệt là ở khu vực thành phố. Kết quả điều tra gần nhất cho thấy, tỷ lệ trẻ béo phì ở TP.HCM chiếm hơn 50%, còn khu vực nội thành Hà Nội khoảng 41% con số thống kê cả nước.

Các chuyên gia cảnh báo, tình trạng béo phì trẻ em từ tuổi tiền học đường và học đường, cho đến tuổi trưởng thành đang gia tăng tại Việt Nam, đặc biệt ở các thành phố lớn. Khảo sát gần đây cho thấy, ở nhóm học sinh tiểu học, tỷ lệ thừa cân trung bình tại Hà Nội gần 28%, còn TP.HCM 22,4%. Tỷ lệ trẻ tiểu học béo phì ở TP.HCM là 38%, cao gấp đôi Hà Nội. Ở nhóm trung học phổ thông, 20% học sinh Hà Nội bị thừa cân và TP.HCM chiếm 26,6%; tỷ lệ học sinh nhóm tuổi này bị béo phì ở TP.HCM cũng cao gấp đôi Hà Nội.

TS.BS Đào Thị Yến Phi, Trưởng Bộ môn Dinh dưỡng, Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Cố vấn chuyên môn Hệ thống Trung tâm Dinh dưỡng – Y học Vận động Nutrihome, cho biết: “Hiện nay, nhiều trẻ em Việt Nam được chẩn đoán thừa cân, béo phì khi thân hình bình thường chứ không to béo và khi kiểm tra tình trạng dinh dưỡng còn thiếu một số vi chất cần thiết. Đây là một thực trạng rất đáng quan ngại và bố mẹ thường chậm trễ đưa trẻ đi khám khiến cho việc điều trị khó khăn, kéo dài.”

THÔNG TIN CHUNG

Làm thế nào xác định trẻ thừa cân – béo phì?

TS.BS Đào Thị Yến Phi cho biết, qua khảo sát, có hơn một nửa số phụ huynh không biết con mình bị thừa cân – béo phì. Phần lớn bố mẹ cho rằng trẻ chỉ béo phì khi hình thể to lớn hơn bình thường và điều này hoàn toàn sai lầm. 

Để xác định tình trạng béo phì sớm ở trẻ em, cách chính xác nhất là theo dõi biểu đồ tăng trưởng và chỉ số cân nặng theo chiều cao (CN/CC), chỉ số khối cơ thể (BMI) theo tuổi. Với trẻ dưới 12 tháng tuổi, bố mẹ cần theo dõi cân nặng và chiều cao của trẻ hàng tháng và mỗi 2 tháng một lần với trẻ từ 12 – 24 tháng. 

– Đối với trẻ em từ 0 – 5 tuổi: Khi chỉ số cân nặng theo chiều dài hoặc chiều cao dao động từ 2 độ lệch chuẩn (2SD) đến < 3SD, trẻ đang gặp tình trạng thừa cân; và khi cân nặng theo chiều dài hoặc chiều cao ≥ 3 SD, trẻ được xác định béo phì.

– Đối với trẻ em từ 5 – 19 tuổi: Trẻ được chẩn đoán thừa cân khi chỉ số khối cơ thể theo tuổi (BMI – Z-Scores) từ +1SD  đến < 2SD; và khi BMI – Z-Scores ≥ 2SD, trẻ đang gặp tình trạng béo phì.

TS.BS Đào Thị Yến Phi nói thêm, thừa cân béo phì ở trẻ em có nhiều mức độ khác nhau, do đó việc chẩn đoán chính xác tình trạng của trẻ sẽ giúp quá trình điều trị “trúng đích”, hiệu quả và an toàn. 

Trẻ nào có nguy cơ thừa cân – béo phì?

TS.BS Đào Thị Yến Phi cho biết, tình trạng thừa cân – béo phì lại thiếu vi chất ở trẻ chủ yếu do ít hoạt động thể lực và khẩu phần ăn mất cân đối giữa các nhóm chất bột đường – chất đạm – chất béo – vitamin và khoáng chất cần thiết cho quá trình chuyển hóa của cơ thể. Khi khẩu phần năng lượng ăn vào vượt quá nhu cầu năng lượng của cơ thể, phần năng lượng dư thừa sẽ chuyển thành mỡ tích lũy tại nhiều cơ quan trong cơ thể. Do đó, những trẻ có chế độ ăn giàu chất béo, thói quen ăn nhanh, hay ăn vặt, thích ăn ngọt, thức ăn nhanh, ăn nhiều vào buổi tối đặc biệt trước khi đi ngủ có nguy cơ thừa cân – béo phì cao.

Bên cạnh đó, khảo sát của các chuyên gia dinh dưỡng cho thấy, những trẻ sơ sinh có cân nặng trên 3,5kg có nguy cơ bị thừa cân cao hơn 2,4 lần so với trẻ có cân nặng thấp hơn mức này. Và những trẻ này nếu không được nuôi bằng sữa mẹ có nguy cơ thừa cân cao hơn 2,8 lần so với trẻ được bú sữa mẹ. Vì thế, TS.BS Đào Thị Yến Phi khuyến cáo chế độ dinh dưỡng cho mẹ trong thai kỳ vô cùng quan trọng, tạo nền tảng cho sự phát triển của trẻ sau này.

Ngoài ra, theo một số nghiên cứu, hoạt động tiêu mỡ của cơ thể đạt tối đa về đêm và tình trạng ngủ không đủ giấc khiến hoạt động này sụt giảm khiến lượng mỡ dư thừa tiếp tục tích trữ lại. Vì thế, trẻ ngủ ít cũng có nguy cơ bị thừa cân-béo phì.

Nhiều rủi ro sức khỏe đối với trẻ thừa cân – béo phì

Tình trạng thừa cân – béo phì không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình, tâm lý và sự phát triển trí tuệ của trẻ mà còn gây ra rất nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe của trẻ: 

  • Dậy thì sớm: Tình trạng dư thừa mỡ hoặc mô mỡ làm tăng sinh lượng leptin – một loại hormone tiết ra từ các tế bào chất béo, có vai trò điều chỉnh chức năng sinh sản. Khi cơ thể trẻ có đủ leptin – đó là lúc tuổi dậy thì bắt đầu. Do đó, những trẻ thừa cân, béo phì, có nồng độ leptin cao có nguy cơ dậy thì sớm hơn các bạn cùng độ tuổi có cân nặng bình thường.
  • Tăng huyết áp và cholesterol trong máu cao, tăng yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch;
  • Chuyển hóa bất thường glucose dẫn đến nguy cơ đái tháo đường; 
  • Bệnh lý đường tiêu hóa: Mỡ thừa tích lũy lâu dài sẽ gây ra các tình trạng rối loạn chuyển hóa lipid sinh ra gan nhiễm mỡ, xơ gan…
  • Bệnh lý xương khớp: Trọng lượng cơ thể càng tăng gây sức ép lên các khớp càng lớn, nhất là vùng lưng, khớp háng, khớp gối, cổ chân làm cho các khớp này sớm bị tổn thương và lão hóa nhanh.
  • Bệnh lý về nội tiết: Rối loạn nội tiết tố nữ, rối loạn sinh lý nam sau này.
  • Bệnh lý hô hấp: hen suyễn, ngưng thở khi ngủ

“Một số nghiên cứu cho thấy có đến 30% trẻ béo phì sẽ bị béo phì khi trưởng thành, kèm theo đó là nguy cơ mắc các bệnh mạn tính không lây như tim mạch, huyết áp, đái tháo đường, ung thư… cao hơn ở những trẻ bình thường, đồng thời bệnh nặng hơn vì nguy cơ bệnh lý đã xuất hiện trong thời gian dài”, TS.BS Đào Thị Yến Phi cho biết.

Vì thế, việc kiểm tra, đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở trẻ định kỳ giúp bác sĩ phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ gây thừa cân – béo phì và có giải pháp khắc phục kịp thời.

Tại Hệ thống Trung tâm Dinh dưỡng – Y học Vận động Nutrihome, quy trình khám, tư vấn và điều trị bệnh lý thừa cân – béo phì ở trẻ được xây dựng khoa học từ việc thăm khám, xét nghiệm chẩn đoán, xây dựng khẩu phần đến lên thực đơn cá thể hóa và hướng dẫn chế biến món ăn khoa học, hướng dẫn vận động hợp lý góp phần tăng hiệu quả điều trị, nhanh chóng lấy lại vóc dáng chuẩn cho trẻ, phòng ngừa nhiều bệnh lý nguy hiểm khi trưởng thành. 

ĐỘI NGŨ CHUYÊN GIA
Giám đốc Y khoa
Giám đốc Y khoa miền Bắc
Cố vấn chuyên môn