Vì sao trẻ ăn nhiều (ăn tốt) nhưng không tăng cân?

Cố vấn chuyên môn
Chức Vụ: Bác sĩ Trưởng
Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng - Y học Vận động Nutrihome miền Bắc

Vì sao có nhiều trẻ ăn nhiều nhưng không tăng cân, hay bé ăn được, bé ăn tốt nhưng không tăng cân? Nghịch lý này luôn làm đau đầu các bố mẹ có con nhỏ. Vậy nguyên nhân là gì và cách khắc phục thế nào? Hãy dành 5 phút đọc hết bài viết để có câu trả lời bố mẹ nhé!

Bài viết được sự tư vấn chuyên môn của TS.BS Phạm Thị Thu Hương – nguyên Trưởng khoa Dinh dưỡng lâm sàng và Tiết chế Viện Dinh dưỡng Quốc gia; Bác sĩ Trưởng, Hệ thống Phòng khám Dinh dưỡng – Y học Vận động Nutrihome.

Bé ăn nhiều nhưng không tăng cân, không lên cân đều đặn là lo lắng của không ít bố mẹ hiện nay. Đây cũng là trường hợp thường gặp tại các cơ sở khám dinh dưỡng cho trẻ em. Nhiều bố mẹ không thể biết nguyên nhân trẻ ăn nhiều mà không tăng cân là do đâu và làm sao để khắc phục tình trạng bé ăn ngủ tốt nhưng không tăng cân này.

tre an nhieu nhung khong tang can

Trẻ ăn nhiều nhưng không tăng cân là một trong những vấn đề khiến nhiều bố mẹ đau đầu

Nguyên tắc dinh dưỡng giúp trẻ đạt cân nặng chuẩn theo độ tuổi

TS.BS Phạm Thị Thu Hương cho biết, việc thực hiện chế độ dinh dưỡng cân bằng và phù hợp với từng lứa tuổi sẽ giúp trẻ phát triển tối ưu về cân nặng lẫn chiều cao, trí tuệ. Vậy thế nào là chế độ dinh dưỡng chuẩn để đảm bảo trẻ tăng trưởng tốt đồng thời hạn chế tình trạng trẻ ăn nhiều nhưng không tăng cân?

Với trẻ dưới 6 tháng tuổi: Lúc này, nguồn dinh dưỡng quan trọng nhất chính là sữa. Đó có thể là sữa mẹ hoặc sữa công thức (trường hợp mẹ không có sữa hoặc không có đủ sữa cho bé bú, nhưng cần tư vấn chuyên gia, bác sĩ để chọn sữa công thức phù hợp).

Với trẻ bú sữa mẹ, mẹ cần thực hiện chế độ ăn đầy đủ 4 nhóm chất: chất đạm, chất bột đường, chất béo, vitamin & khoáng chất để đảm bảo cung cấp nguồn sữa mẹ chất lượng nhất cho con yêu phát triển.

Đồng thời, mẹ cần cho bé bú đúng cữ, đúng lượng sữa theo từng tháng tuổi theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Quốc gia. Với trẻ mới sinh, nên cho bú 6 – 7 cữ/ngày, tổng lượng sữa khoảng 30 – 60ml/ngày; Với trẻ 2 – 6 tháng tuổi, nên cho bú 4 – 5 cữ/ngày, tổng lượng sữa khoảng 400 – 900ml/ngày.

Với trẻ đã bước sang chế độ ăn dặm, trên 6 tháng tuổi: Mặc dù lúc này sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng chính, nhưng mẹ cũng nên chú trọng vào chế độ ăn dặm để giúp trẻ bổ sung các vitamin & dưỡng chất cần thiết từ thực phẩm.

Theo đó, chế độ ăn dặm của trẻ cũng cần cân đối 4 nhóm thực phẩm: chất đạm (thịt heo, thịt bò, thịt gà, các, trứng…), chất bột đường (bột yến mạch, khoai tây, gạo tẻ…), chất béo (dầu thực vật và mỡ động vật), vitamin & khoáng chất (xoài chín, đu đủ chín, chuối tiêu, các loại rau xanh…). Chế độ ăn này góp phần tích cực để giải quyết tình trạng bé ăn nhiều nhưng không tăng cân.

Thời gian đầu nên cho bé ăn dặm 1 – 2 bữa cháo hoặc bột/ngày, sau đó tăng dần lên 3 – 4 bữa cháo hoặc bột/ngày và bú khoảng 3 – 4 cữ sữa/ngày (tương đương với lượng sữa từ 600ml – 800ml/ngày, mỗi cữ bú dao động trong khoảng 180ml – 240ml sữa/cữ).

Bên cạnh đó, mẹ cũng cần tuân thủ việc cho trẻ ăn đúng giờ, không để trẻ bỏ bữa. Không cho trẻ ăn vặt trước bữa chính, không cho trẻ ăn vượt quá nhu cầu cơ thể cần.

tre an mai khong tang can

Ăn vặt nhiều trước bữa chính cũng có thể là yếu tố nguy cơ khiến trẻ ăn tốt nhưng không tăng cân

Đâu là nguyên nhân bé ăn nhiều nhưng không tăng cân?

Chia sẻ về vấn đề bé ăn nhiều, bé ăn tốt nhưng không tăng cân, TS.BS Phạm Thị Thu Hương cho biết, mỗi ngày trung tâm Nutrihome tiếp nhận rất nhiều các trường hợp bố mẹ đưa con đến khám dinh dưỡng đều có chung nỗi lòng này.

Con em 3 tuổi, ăn đầy đủ mỗi ngày 3 bữa chính và 2 bữa phụ. Bé ăn hết suất thậm chí ăn thêm. Sữa cũng uống ngày 3 hộp, mỗi hộp 200ml vậy mà mấy tháng nay không thấy tăng cân” – Mẹ bé Hoàng Nguyên (Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội), tâm sự.

Hay mẹ bé Anh Thư, 6 tuổi, rầu rĩ: “Đã 2 năm nay rồi cân nặng của con em cứ giậm chân tại chỗ, lo con bị nhiễm giun sán nên em đều đặn 6 tháng sổ giun cho con một lần nhưng tình hình vẫn không cải thiện, dù bé nhà em ăn khỏe hơn các bạn cùng tuổi trong xóm. Thậm chí, em còn bổ sung thêm đồ bổ dưỡng cho con mỗi đêm, 2 vợ chồng làm bao nhiêu tiền là đầu tư cho con vậy mà cân vẫn không tăng nhiều lúc em muốn stress”.

Trên đây là 2 trong rất nhiều câu chuyện ‘thường ngày tại Nutrihome’ mà các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng được các mẹ chia sẻ. Dựa trên tình hình thăm khám thực tế, TS.BS Phạm Thị Thu Hương chỉ ra các nguyên nhân chính khiến bé ăn được nhưng không tăng cân như sau:

1. Mẹ cho trẻ ăn vượt quá nhu cầu

Tâm lý chung của nhiều bố mẹ, con ăn được càng nhiều càng tốt, như thế sẽ giúp con tăng cân nhanh chóng. Hoàn toàn sai lầm! Việc cho trẻ ăn vượt quá nhu cầu cần thiết không những cơ thể trẻ không hấp thụ hết mà còn khiến trẻ bị đầy bụng, khó tiêu, rối loạn tiêu hóa…. Như thế, việc bé ăn tốt nhưng không tăng cân cũng là điều dễ hiểu.

Bố mẹ cần hiểu rằng, mỗi đứa trẻ, mỗi độ tuổi thì nhu cầu dinh dưỡng, khả năng hấp thụ thức ăn, mức độ hoàn thiện hay độ “khỏe” của hệ tiêu hóa… là khác nhau. Do đó, để đảm bảo sự phát triển toàn diện của trẻ về cân nặng cũng như trí não, hãy đảm bảo cho trẻ ăn đúng nhu cầu và đầy đủ chất. Ví dụ, trẻ mới ăn dặm chỉ nên cho trẻ ăn 1 – 2 cữ ăn dặm, còn lại sữa vẫn là thức ăn chính.

2. Chế biến món ăn sai cách gây mất dưỡng chất

Nấu cháo cho trẻ ăn cả ngày, nấu cháo bằng nước hầm xương, cho trẻ ăn thức ăn xay nhuyễn trong thời gian dài, không cho trẻ ăn dầu ăn… cũng được xem là những sai lầm nghiêm trọng khiến trẻ ăn nhiều nhưng không tăng cân.

tre an mai nhung khong tang can

Nấu 1 món súp, cháo… và cho trẻ ăn cả ngày cũng là yếu tố có thể khiến trẻ ăn được nhưng không tăng cân

Nấu cháo cho trẻ ăn cả ngày có vẻ “tiện lợi” cho mẹ, nhưng cách chế biến này vô tình làm mất hết dinh dưỡng có trong cháo, chưa kể còn làm tăng nguy cơ trẻ mắc tiêu chảy do ăn phải cháo ôi thiu nếu không bảo quản kỹ. Hay nấu cháo cho trẻ bằng nước hầm xương, nhiều mẹ nghĩ nước hầm xương giàu dinh dưỡng nhưng thực chất dưỡng chất lại nằm trong phần cái

3. Bữa ăn mất cân bằng dinh dưỡng

Viện Dinh dưỡng Quốc gia khuyến nghị, nên cho trẻ ăn đa dạng các loại thực phẩm để bổ sung đầy đủ dưỡng chất cơ thể cần. Tuy nhiên, nhiều bố mẹ lại cho trẻ ăn theo nhu cầu, cho trẻ ăn những thực phẩm trẻ thích, ăn nhiều chất đạm (như thịt/cá/trứng sữa/tôm vì nghĩ chỉ cần cho trẻ ăn đạm là đủ, là tốt cho sức khỏe trẻ – thực chất đạm chỉ cung cấp khoảng 13 – 20% nhu cầu năng lượng trẻ cần, chế độ ăn dư đạm có thể làm tăng gánh nặng cho thận)… điều này dẫn tới mất cân bằng dinh dưỡng. Đây cũng là một trong những nguyên nhân trẻ ăn nhiều mà không tăng cân.

Theo đó, bố mẹ nên cho trẻ ăn đa dạng các loại thực phẩm để đảm bảo năng lượng và các dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển, đặc biệt chất béo. Bố mẹ có biết, chất béo giúp cơ thể trẻ hấp thu tốt các vitamin A, D, E, K… – những vitamin quan trọng giúp trẻ tăng cân, cao lớn tránh còi cọc, suy dinh dưỡng?

4. Trẻ kém hấp thu, mắc các bệnh lý về tiêu hóa

Mắc các bệnh lý về đường tiêu hóa như tiêu chảy, táo bón, bất dung nạp thức ăn, kém hấp thu, hay nôn trớ, đầy bụng, khó tiêu… cũng khiến bé ăn được nhưng không tăng cân do cơ thể không hấp thụ, tiêu hóa được lượng thức ăn “khổng lồ” được nạp vào dẫn tới thiếu hụt dưỡng chất để phát triển. Tình trạng này nếu kéo dài có thể dẫn tới hệ lụy trẻ còi cọc, chậm phát triển.

5. Trẻ bị nhiễm giun sán, các ký sinh đường ruột

Ký sinh trùng sống trong ruột sẽ “ăn” tất cả những gì trẻ ăn vào. Do đó, để tránh phải rơi vào trạng thái tâm lý căng thẳng, stress “sao con người ta ăn ít lại tăng cân vù vù trong khi con mình ăn nhiều, ăn được, ăn tốt mà chẳng tăng cân”, từ sau khi con đón sinh nhật 2 tuổi bố mẹ hãy định kỳ tẩy giun cho trẻ mỗi 6 tháng/lần nhé.

6. Trẻ vận động quá mức

Nhiều trường hợp trẻ ăn nhiều nhưng vận động quá mức cũng khiến cân nặng giậm chân tại chỗ so với những trẻ vận động vừa đủ. Lý do, sự vận động quá mức khiến trẻ tiêu hao một lượng lớn năng lượng nạp vào, nên trẻ ăn nhiều nhưng không tăng cân.

tre van dong qua muc

Tình trạng không tăng cân còn có thể do trẻ vận động quá mức khiến năng lượng tiêu hao nhiều

Ngoài các nguyên nhân bé ăn nhiều nhưng không tăng cân kể trên, cân nặng không tăng của trẻ còn phụ thuộc vào các yếu tố: trẻ sinh non, trẻ suy dinh dưỡng bào thai, thiếu cân khi sinh ra, trẻ mắc các vấn đề về chuyển hóa…

Cách khắc phục tình trạng trẻ ăn ngủ tốt nhưng không tăng cân

Sau khi đã xác định được nguyên nhân trẻ ăn nhiều mà không tăng cân, bố mẹ cần có biện pháp xử trí triệt để. Chẳng hạn, với trẻ mắc các bệnh lý về đường tiêu hóa, cần đưa trẻ đi khám để điều trị bệnh tận gốc; Với trẻ bị nhiễm giun sán, cần tẩy giun định kỳ cho trẻ 6 tháng/lần kể từ khi trẻ lên 2; Với trẻ vận động quá mức, mẹ không thể hạn chế bé vận động nhưng có thể nghiên cứu các món ăn giàu dưỡng chất nhằm cung cấp cho trẻ đủ năng lượng hoạt động, đồng thời tăng thêm số bữa ăn phụ bù đắp vào lượng năng lượng bị tiêu hao…

Loại trừ những nguyên nhân trên, dưới đây là một số giải pháp tối ưu về dinh dưỡng giúp bố mẹ giải tỏa áp lực bé ăn ngủ tốt nhưng không tăng cân:

  • Thực hiện chế độ dinh dưỡng cho trẻ đúng cách. Cụ thể, đảm bảo những bữa ăn hàng ngày của trẻ luôn đầy đủ 4 nhóm chất: chất đạm, chất béo, chất bột đường, vitamin & khoáng chất. Đặc biệt, cần chú bổ sung chất béo trong chế độ ăn của trẻ để tăng cường hấp thu vitamin & khoáng chất.
  • Nên xác định thức ăn trẻ ăn nhiều là gì? Nếu trẻ ăn nhiều thức ăn vặt thay vì ăn các thức ăn bổ dưỡng trong bữa chính thì cần hạn chế cho trẻ ăn vặt, nhất là trước khi ăn các bữa chính.
  • Nghiên cứu cách chế biến món ăn ngon và đảm bảo hạn chế mất tối đa các dưỡng chất. Đồng thời, không nên chiều theo sở thích ăn uống của trẻ, cho trẻ ăn liên tục một món trẻ thích, cần thay đổi để có sự đa dạng thực phẩm. Đồng thời, để kích thích trẻ ăn uống ngon miệng, nên thêm “màu” vào món ăn và trang trí đẹp mắt, sáng tạo.

Thức ăn cho trẻ đa dạng, phong phú, khoa học sẽ giúp giải quyết tình trạng trẻ ăn nhiều mà không cân tăng

Thức ăn cho trẻ đa dạng, phong phú, khoa học sẽ giúp giải quyết tình trạng trẻ ăn nhiều mà không cân tăng

  • Một số trường hợp trẻ ăn nhiều nhưng không hấp thu dẫn đến không tăng cân, bố mẹ có thể tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa để bổ sung thêm men tiêu hóa, men vi sinh cho trẻ giúp hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả từ đó tăng hấp thu.

Cuối cùng, để đảm bảo sự phát triển toàn diện của trẻ bố mẹ nên thường xuyên cân đo cho trẻ để nắm được tình trạng phát triển. Sau khi đã xác định được nguyên nhân bé ăn nhiều nhưng không tăng cân và áp dụng các biện pháp xử trí nhưng cân nặng không cải thiện, hãy đưa trẻ đi khám tại các cơ sở, trung tâm dinh dưỡng uy tín để được xử trí/ điều trị bệnh (nếu có) kịp thời.

Hệ thống Phòng khám Nhi – Nội khoa – Dinh dưỡng – Y học Vận động – Xét nghiệm Nutrihome với hệ thống thiết bị, máy móc, máy xét nghiệm thế hệ mới nhất giúp chẩn đoán, xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh… Trên cơ sở đó các chuyên gia dinh dưỡng giàu kinh nghiệm sẽ có hướng điều trị phù hợp, giúp giải quyết trẻ ăn nhiều nhưng không tăng cân hay bé ăn nhiều nhưng không tăng cân, trẻ sẽ sớm trở về trạng thái bình thường, tăng cân nhanh chóng.